FemmePrex | Warmte-aanvallen: oorzaken en wanneer het de overgang is

Warmte-aanvallen komen vaker voor dan veel vrouwen beseffen. De overgang is de meest bekende oorzaak maar zeker niet de enige. Schildklierproblemen, medicatie, angststoornissen en zelfs zwangerschap kunnen ook warmte-aanvallen veroorzaken. En soms is het wel degelijk de overgang, eerder dan verwacht.

Warmte-aanvallen en opvliegers zijn twee namen voor hetzelfde fenomeen. Medisch worden ze vasomotorische klachten of hot flashes genoemd. Ze ontstaan doordat de bloedvaten in de huid zich plotseling verwijden waardoor de lichaamstemperatuur aan het oppervlak stijgt. Naar schatting heeft 75 tot 80% van de vrouwen in de perimenopauze en rondom de menopauze er last van.

In dit artikel

Wat zijn warmte-aanvallen en opvliegers?
Wat zijn de oorzaken van warmte-aanvallen bij vrouwen?
Hoe weet je of warmte-aanvallen door de overgang komen?
Kunnen warmte-aanvallen optreden terwijl je menstruatie nog aanwezig is?
Wat helpt bij warmte-aanvallen?
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Veelgestelde vragen over warmte-aanvallen en opvliegers

Wat zijn warmte-aanvallen en opvliegers?

Warmte-aanvallen en opvliegers zijn hetzelfde. Een opvlieger is een plotselinge warmtegolf die vanuit de borst omhoog trekt naar het gezicht en de hals. De bloedvaten in de huid verwijden zich snel waardoor de huidtemperatuur stijgt. Dat geeft een intense warmtesensatie, roodheid en zweten. Soms gaat het gepaard met een versnelde hartslag of een gevoel van onrust. Een aanval duurt gemiddeld twee tot vier minuten maar kan ook langer aanhouden.

Warmte-aanvallen die 's nachts optreden worden nachtzweten of nachtelijke opvliegers genoemd. Het mechanisme is hetzelfde maar de gevolgen zijn anders: de slaap wordt onderbroken wat overdag leidt tot vermoeidheid en concentratieproblemen.

Medisch worden warmte-aanvallen en opvliegers vasomotorische klachten genoemd. De term verwijst naar de plotselinge vaatverwijding die de warmtegolf veroorzaakt.

Wat zijn de oorzaken van warmte-aanvallen bij vrouwen?

Warmte-aanvallen hebben niet altijd dezelfde oorzaak. De overgang is de meest voorkomende maar er zijn meerdere mogelijkheden.

Perimenopauze en overgang

Dalend oestrogeen ontregelt de hypothalamus, het warmtecentrum in de hersenen. De hypothalamus reageert op kleinere temperatuurschommelingen dan normaal door een afkoelreactie te activeren: de bloedvaten verwijden zich en het zweten neemt toe. Dat is een opvlieger.

Angststoornis en stress

Angst en stress activeren het sympathische zenuwstelsel. Dat veroorzaakt een verhoogde hartslag, zweten en een gevoel van warmte dat sterk lijkt op een opvlieger. Het verschil is dat deze warmte-aanvallen samenhangen met stressvolle situaties of angstepisodes en niet cyclisch optreden zoals bij de overgang.

Schildklierproblemen

Een overactieve schildklier verhoogt de stofwisseling en daarmee de warmteproductie van het lichaam. Dat kan leiden tot warmte-aanvallen, zweten en een versnelde hartslag. Via bloedonderzoek kan een arts de schildklierwaarden controleren.

Medicatie

Bepaalde medicijnen kunnen warmte-aanvallen veroorzaken als bijwerking. Antidepressiva, met name SSRI's, bètablokkers en hormoontherapie bij de behandeling van borstkanker zijn bekende voorbeelden. Als warmte-aanvallen samenvallen met het starten van een nieuw medicijn is dat een aanwijzing dat de medicatie een rol speelt.

Zwangerschap

Tijdens de zwangerschap stijgen de oestrogeenspiegels sterk en verandert de bloedcirculatie. Dat kan warmte-aanvallen veroorzaken, met name in het eerste en tweede trimester.

Infecties

Een infectie gaat vaak gepaard met koorts die sterk lijkt op een warmte-aanval. Het verschil is dat koorts door een infectie gepaard gaat met andere symptomen zoals rillingen, vermoeidheid en algeheel ziek gevoel.

Hoe weet je of warmte-aanvallen door de overgang komen?

Niet elke warmte-aanval heeft een hormonale oorzaak. Toch zijn er concrete signalen die erop wijzen dat de overgang de oorzaak is.

Timing en patroon

Warmte-aanvallen door de overgang hebben geen vast patroon maar er zijn signalen die erop wijzen dat de overgang de oorzaak is. Ze nemen vaak toe naarmate de menstruatie onregelmatiger wordt of uitblijft. Ook verergeren ze bij bekende triggers zoals warmte, stress of alcohol.

Bijkomende overgangsklachten

Warmte-aanvallen door de overgang gaan zelden alleen. Ze treden vaak op samen met andere overgangsklachten zoals slaapproblemen, stemmingswisselingen, vermoeidheid of vaginale droogheid. Als meerdere van deze klachten tegelijk optreden is een hormonale oorzaak waarschijnlijker.

Bloedonderzoek

Via bloedonderzoek kunnen de hormoonwaarden FSH en oestradiol worden gemeten. Een verhoogde FSH-waarde kan wijzen op de perimenopauze maar is niet altijd betrouwbaar omdat de waarden in deze fase sterk kunnen schommelen. Een gynaecoloog beoordeelt de waarden altijd in combinatie met de klachten.

Kunnen warmte-aanvallen optreden terwijl je menstruatie nog aanwezig is?

Ja. Dit is een van de meest onderschatte aspecten van de overgang. Veel vrouwen denken dat warmte-aanvallen pas optreden als de menstruatie is gestopt maar dat klopt niet.

In de perimenopauze, de fase die gemiddeld vier tot acht jaar voor de laatste menstruatie begint, schommelen de hormoonspiegels al sterk terwijl de menstruatie nog aanwezig is. Die schommelingen ontregelen de hypothalamus en kunnen warmte-aanvallen uitlokken, soms al vanaf het 40e levensjaar.

Vrouwen in de perimenopauze herkennen zichzelf daarom vaak niet in het klassieke beeld van de overgang. Ze menstrueren nog, soms regelmatig, maar hebben al wel last van warmte-aanvallen, slaapproblemen of stemmingswisselingen. De klachten worden dan toegeschreven aan stress of andere oorzaken terwijl de hormoonschommelingen van de perimenopauze de werkelijke verklaring zijn.

Lees meer over de eerste signalen van de overgang in ons artikel over de eerste symptomen van de overgang en over wanneer de overgang begint.

Wat helpt bij warmte-aanvallen?

Bij warmte-aanvallen is de aanpak afhankelijk van de oorzaak. Als de oorzaak hormonaal is zijn er twee niveaus: triggers verminderen en de onderliggende oorzaak aanpakken.

Triggers vermijden

Warmte-aanvallen worden versterkt door bekende triggers. Het vermijden van alcohol, cafeïne en pittig eten kan de frequentie verminderen. Een koele slaapkamer, ademende kleding en het vermijden van plotselinge temperatuurwisselingen helpen de drempelwaarde voor een aanval te verhogen. Stressreductie via beweging, mindfulness of ademhalingsoefeningen verlaagt de cortisolspiegel die warmte-aanvallen kan versterken.

Hormoontherapie

Als warmte-aanvallen worden veroorzaakt door de perimenopauze of menopauze is hormoontherapie de meest effectieve behandeling. Het stabiliseert de oestrogeenspiegel waardoor de hypothalamus minder gevoelig wordt voor temperatuurschommelingen. Vrouwen die hormoontherapie gebruiken melden een significante afname van de frequentie en ernst van warmte-aanvallen. Of hormoontherapie passend is hangt af van de individuele situatie en medische voorgeschiedenis. Lees meer over opvliegers tijdens de overgang en de behandelopties.

Behandeling van de onderliggende oorzaak

Als warmte-aanvallen niet door de overgang worden veroorzaakt is het belangrijk de juiste oorzaak te behandelen. Bij een overactieve schildklier is medicatie gericht op de schildklier de aangewezen behandeling. Bij angststoornissen kan cognitieve gedragstherapie of medicatie helpen. Bij medicatiegerelateerde warmte-aanvallen kan een arts de medicatie aanpassen.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Warmte-aanvallen zijn in veel gevallen behandelbaar maar het is belangrijk om de juiste oorzaak te kennen. Het is verstandig om hulp te zoeken als:

Warmte-aanvallen frequent optreden en het dagelijks leven of de slaap verstoren
De aanvallen gepaard gaan met andere klachten zoals hartkloppingen, onverklaard gewichtsverlies of koorts
Je twijfelt of de warmte-aanvallen hormonaal zijn of een andere oorzaak hebben
Warmte-aanvallen optreden terwijl je menstruatie nog aanwezig is en je je afvraagt of het de perimenopauze is
Je wilt weten of hormoontherapie een optie is voor jouw situatie

Een gynaecoloog kan via bloedonderzoek beoordelen of hormonale schommelingen een rol spelen, andere oorzaken uitsluiten en een behandelplan opstellen. Bij FemmePrex kun je terecht bij een gespecialiseerde gynaecoloog voor opvliegers en andere overgangsklachten. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je in aanmerking wilt komen voor gedeeltelijke vergoeding via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over warmte-aanvallen en opvliegers

Wat is het verschil tussen warmte-aanvallen en opvliegers?

Er is geen verschil. Warmte-aanvallen en opvliegers zijn twee namen voor hetzelfde fenomeen: een plotselinge golf van hitte vanuit de borst naar het gezicht en de hals, gepaard met zweten en roodheid. Medisch worden ze vasomotorische klachten of hot flashes genoemd. De term opvliegers wordt het meest gebruikt in Nederland.

Kunnen warmte-aanvallen ook door stress komen?

Ja. Stress activeert het sympathische zenuwstelsel waardoor de bloedvaten zich verwijden en de lichaamstemperatuur aan het huidoppervlak stijgt. Dat geeft een warmtegevoel dat sterk lijkt op een opvlieger. Het verschil is dat stress-gerelateerde warmte-aanvallen samenhangen met stressvolle situaties of angstepisodes en niet het cyclische patroon volgen van hormonale warmte-aanvallen. Bij vrouwen in de perimenopauze kunnen stress en hormonale schommelingen elkaar versterken.

Hoe lang duren warmte-aanvallen bij de overgang?

Een individuele warmte-aanval duurt gemiddeld twee tot vier minuten maar kan ook langer aanhouden. De periode waarin warmte-aanvallen optreden varieert sterk per vrouw. Bij de meeste vrouwen nemen de klachten af nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren. Dat kan enkele maanden tot meerdere jaren duren. Bij een deel van de vrouwen houden warmte-aanvallen ook na de menopauze aan.

Kan ik warmte-aanvallen krijgen als ik nog menstrueer?

Ja. In de perimenopauze schommelen de hormoonspiegels al sterk terwijl de menstruatie nog aanwezig is. Die schommelingen kunnen warmte-aanvallen uitlokken, soms al vanaf het 40e levensjaar. Veel vrouwen herkennen zichzelf daarom niet in het klassieke beeld van de overgang terwijl de perimenopauze al wel begonnen is.

Wanneer zijn warmte-aanvallen geen overgang maar iets anders?

Warmte-aanvallen wijzen minder snel op de overgang als ze niet samengaan met andere overgangsklachten zoals slaapproblemen, stemmingswisselingen of een onregelmatige menstruatie. Als warmte-aanvallen gepaard gaan met koorts, onverklaard gewichtsverlies of hartkloppingen is het verstandig om andere oorzaken zoals een schildklierprobleem of infectie uit te sluiten. Een arts kan via bloedonderzoek de juiste diagnose stellen.

Warmte-aanvallen en opvliegers: oorzaken en wanneer het de overgang is