FemmePrex | Brain fog tijdens de overgang is normaal en tijdelijk

Brain fog tijdens de overgang is een veelvoorkomende klacht waarbij vrouwen moeite hebben met concentratie, woorden vinden en het werkgeheugen. Je vergeet woorden midden in een zin. Je loopt naar een kamer en weet niet meer waarom. Je kunt geen simpele rekensommetjes meer doen die vroeger vanzelf gingen.

Brain fog tijdens de overgang is een veelvoorkomende klacht bij vrouwen in de perimenopauze en rondom de menopauze. Het ontstaat doordat dalend oestrogeen de hersenfunctie beïnvloedt, met name het geheugen en de concentratie. Bij de meeste vrouwen is brain fog tijdelijk en neemt het af nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren.

In dit artikel

Waarom de overgang je brein beïnvloedt
Hoe brain fog zich uit
Is het de overgang of iets anders?
Wat brain fog verergert
Komt mijn scherpe hoofd terug?
Wat helpt bij brain fog tijdens de overgang?
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Veelgestelde vragen over brainfog tijdens de overgang

Waarom de overgang je brein beïnvloedt

Brain fog tijdens de overgang heeft een directe hormonale oorzaak. Oestrogeen speelt een essentiële rol in de werking van de hersenen, met name in de hippocampus, het hersengebied dat verantwoordelijk is voor geheugen, concentratie en het verwerken van nieuwe informatie. Als de oestrogeenspiegel daalt tijdens de perimenopauze, neemt ook de regulatie van neurotransmitters zoals serotonine, dopamine en acetylcholine af.

Deze neurotransmitters zijn direct betrokken bij concentratie, werkgeheugen en stemming. Een verminderde werking ervan verklaart waarom vrouwen in de overgang moeite hebben met het vasthouden van informatie, het vinden van woorden en het uitvoeren van taken die vroeger vanzelf gingen.

Onderzoek laat zien dat het volume van grey matter, de buitenste laag van de hersenen, tijdens de perimenopauze afneemt in gebieden zoals de hippocampus en de frontale cortex. Dit hangt samen met tijdelijke cognitieve veranderingen. Hetzelfde onderzoek toont aan dat dit volume zich na de menopauze gedeeltelijk kan herstellen, wat suggereert dat de hersenen zich aanpassen aan de nieuwe hormonale situatie.

Hoe brain fog zich uit

Brain fog tijdens de overgang uit zich op verschillende manieren die het dagelijks functioneren kunnen beïnvloeden. De meest voorkomende klachten zijn moeite met het vinden van woorden midden in een gesprek, namen vergeten van mensen die je goed kent, concentratieproblemen bij taken die vroeger vanzelf gingen en een verminderd werkgeheugen waardoor nieuwe informatie moeilijker wordt opgeslagen.

Vrouwen beschrijven het gevoel vaak als watten in hun hoofd. Multitasken wordt moeilijker. Lezen en informatie vasthouden kost meer moeite dan voorheen. Sommige vrouwen merken dat ze harder moeten werken om op hetzelfde niveau te blijven functioneren als voor de overgang.

De klachten zijn niet constant. Brain fog kan per dag en per week sterk wisselen, afhankelijk van slaapkwaliteit, stressniveau en de mate van hormonale schommelingen. Op dagen dat de slaap slecht was of de stressniveaus hoog zijn, zijn de klachten doorgaans heviger.

Is het de overgang of iets anders?

Brain fog tijdens de overgang wordt vaak verward met andere aandoeningen omdat de symptomen sterk overlappen. De meest voorkomende vragen die vrouwen hebben zijn of de klachten wijzen op dementie, een burn-out of een schildklierprobleem.

Dementie

Brain fog door de overgang is geen voorteken van dementie. Het belangrijkste verschil is dat overgangsgebonden brain fog tijdelijk is en samenhangt met hormonale schommelingen. Bij dementie is er sprake van progressieve en onomkeerbare achteruitgang van meerdere cognitieve functies. Vrouwen met brain fog door de overgang vergeten waar ze hun sleutels hebben gelegd, maar onthouden nog wel hoe ze moeten autorijden. Bij dementie verdwijnen ook vaardigheden en vertrouwde handelingen geleidelijk.

Burn-out

De symptomen van brain fog en burn-out overlappen sterk: concentratieproblemen, vermoeidheid en vergeetachtigheid komen bij beide voor. Het verschil zit in de oorzaak. Burn-out ontstaat door langdurige overbelasting en gaat vaak gepaard met vermoeidheid tijdens de overgang. Brain fog tijdens de overgang heeft een hormonale oorzaak. Een belangrijke aanwijzing is of de klachten samenhangen met andere overgangsklachten zoals opvliegers, slaapproblemen of stemmingswisselingen.

Schildklierproblemen

Een traag werkende schildklier geeft klachten die sterk lijken op brain fog: traagheid, vergeetachtigheid en concentratieproblemen. Via bloedonderzoek kan een arts bepalen of de schildklier een rol speelt.

Wat brain fog verergert

Brain fog tijdens de overgang wordt veroorzaakt door hormonale veranderingen, maar bepaalde factoren kunnen de klachten verergeren. Het herkennen van deze triggers kan helpen om de impact op het dagelijks functioneren te verminderen.

Slaaptekort

Slaap is essentieel voor het geheugen en de cognitieve verwerking. Tijdens de slaap worden herinneringen geconsolideerd en worden afvalstoffen uit de hersenen afgevoerd. Vrouwen in de overgang die door opvliegers of nachtelijk zweten structureel slecht slapen tijdens de overgang ervaren daardoor ernstigere brain fog overdagSlaaptekort en brain fog versterken elkaar: slechter slapen leidt tot meer cognitieve klachten, en meer cognitieve klachten leiden tot meer stress en slechter slapen.

Stress en cortisol

Stress verhoogt de aanmaak van cortisol. Bij kortdurende stress is dat functioneel, maar bij langdurige stress heeft een teveel aan cortisol een negatief effect op de hippocampus, het hersengebied dat al onder druk staat door het dalende oestrogeen. Vrouwen in de overgang zijn daardoor gevoeliger voor de cognitieve effecten van stress dan vrouwen buiten de overgang. Stress hangt ook samen met stemmingswisselingen tijdens de overgang.

Alcohol en cafeïne

Alcohol verstoort de slaapkwaliteit en beïnvloedt de hersenfunctie direct. Cafeïne kan de slaap verstoren en de stressreactie versterken. Beide stoffen kunnen brain fog verergeren, met name als ze laat op de dag worden geconsumeerd.

Komt mijn scherpe hoofd terug?

Brain fog tijdens de overgang is bij de meeste vrouwen tijdelijk. Dit is de vraag die vrouwen het meest hebben en die de meeste concurrenten niet direct beantwoorden.

Gynaecoloog Henk Oosterhof: "Het goede nieuws is dat als je lang genoeg wacht en een jaar of zestig bent, het weer terugkomt."

Dat wordt ook bevestigd door wetenschappelijk onderzoek. Onderzoek toont aan dat het volume van grey matter in de hersenen, dat tijdens de perimenopauze afneemt in gebieden zoals de hippocampus en de frontale cortex, zich na de menopauze gedeeltelijk kan herstellen. De hersenen passen zich aan de nieuwe hormonale situatie aan.

Dat betekent niet dat alle vrouwen volledig terugkeren naar hun cognitieve niveau van voor de overgang. De mate van herstel verschilt per vrouw en hangt samen met factoren zoals leefstijl, slaapkwaliteit en of er behandeling heeft plaatsgevonden. Vrouwen die tijdens de overgang hormoontherapie gebruiken, melden vaak minder ernstige cognitieve klachten en een sneller herstel.

Het is ook goed om te weten dat sommige vrouwen na de menopauze juist meer mentale helderheid ervaren. De hormonale schommelingen die brain fog veroorzaken houden op, en de hormoonspiegels stabiliseren zich op een lager maar constanter niveau.

Wil je horen hoe gynaecoloog Henk Oosterhof dit uitlegt? Bekijk de video hier.

Wat helpt bij brain fog tijdens de overgang?

Bij brain fog tijdens de overgang is de aanpak gericht op de onderliggende hormonale oorzaak en het verminderen van versterkende factoren. Leefstijl kan verlichting bieden, maar bij ernstige of aanhoudende klachten is medische behandeling effectiever.

Leefstijl

Voldoende en kwalitatief goede slaap is de belangrijkste leefstijlfactor bij brain fog. Regelmatige beweging ondersteunt de hersenfunctie en stimuleert de aanmaak van neurotransmitters. Het beperken van alcohol en cafeïne vermindert de versterkende factoren. Stressreductie via ademhalingsoefeningen of mindfulness vermindert de aanmaak van cortisol die de hippocampus extra belast.

Hormoontherapie

Hormoontherapie pakt de onderliggende oorzaak aan door de oestrogeenspiegel te stabiliseren. Dit ondersteunt de werking van de hippocampus en de aanmaak van neurotransmitters. Vrouwen die hormoontherapie gebruiken melden vaak minder ernstige cognitieve klachten. Of hormoontherapie passend is hangt af van de individuele situatie en medische voorgeschiedenis. Een gynaecoloog beoordeelt dit samen met je.

Cognitieve training

Kleinschalig onderzoek toont aan dat brain fog bij vrouwen die hun hersenen regelmatig trainen minder ernstig voorkomt. Denk aan lezen, puzzelen, nieuwe dingen leren en sociale interactie. Dit vervangt geen medische behandeling maar kan de cognitieve veerkracht ondersteunen.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Brain fog tijdens de overgang is in de meeste gevallen tijdelijk en neemt af naarmate de hormoonspiegels stabiliseren. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om een arts te raadplegen. Het is verstandig om hulp te zoeken als:

Brain fog zo ernstig is dat het je dagelijks functioneren of werk significant beïnvloedt
De klachten aanhouden ondanks leefstijlaanpassingen
Brain fog gepaard gaat met ernstige stemmingsklachten of angst
Je twijfelt of de klachten hormonaal zijn of een andere oorzaak hebben
Je wilt weten of hormoontherapie een optie is voor jouw situatie

Een gynaecoloog kan via bloedonderzoek beoordelen of de overgang een rol speelt en welke behandeling het beste aansluit bij jouw situatie. Bij FemmePrex kun je terecht bij een gespecialiseerde gynaecoloog voor overgangsklachten, waaronder concentratieproblemen en brain fog. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je de behandeling vergoed wilt krijgen via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over brainfog tijdens de overgang

Hoe lang duurt brain fog tijdens de overgang?

De duur verschilt per vrouw en hangt samen met het verloop van de overgang. Brain fog treedt meestal op in de perimenopauze, de fase voordat de menstruatie definitief stopt. Bij de meeste vrouwen nemen de klachten af nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren. Dat kan enkele jaren duren. Vrouwen die hormoontherapie gebruiken melden vaak een sneller herstel van cognitieve klachten.

Is brain fog tijdens de overgang hetzelfde als dementie?

Nee. Brain fog door de overgang is tijdelijk en hangt samen met hormonale schommelingen. Bij dementie is er sprake van progressieve en onomkeerbare achteruitgang van meerdere cognitieve functies. Vrouwen met brain fog door de overgang vergeten waar ze hun sleutels hebben gelegd, maar verliezen geen vertrouwde vaardigheden of handelingen. Bij twijfel kan een arts de klachten beoordelen en andere oorzaken uitsluiten.

Helpt hormoontherapie tegen brain fog?

Hormoontherapie kan brain fog tijdens de overgang verminderen door de oestrogeenspiegel te stabiliseren, wat de werking van de hippocampus en de aanmaak van neurotransmitters ondersteunt. Vrouwen die hormoontherapie gebruiken melden vaak minder ernstige cognitieve klachten. Of hormoontherapie passend is hangt af van de individuele situatie en medische voorgeschiedenis.

Wat is het verschil tussen brain fog en vergeetachtigheid door stress?

Bij stress verhoogt de aanmaak van cortisol, wat de hersenfunctie tijdelijk kan beïnvloeden. Vergeetachtigheid door stress verdwijnt doorgaans als de stresssituatie voorbij is. Brain fog tijdens de overgang heeft een hormonale oorzaak en houdt aan ongeacht het stressniveau, hoewel stress de klachten kan verergeren. Als de vergeetachtigheid samenhangt met andere overgangsklachten zoals opvliegers of slaapproblemen, is een hormonale oorzaak waarschijnlijker.

Kan brain fog tijdens de overgang volledig overgaan?

Bij de meeste vrouwen nemen de cognitieve klachten significant af nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat het volume van grey matter in de hersenen zich na de menopauze gedeeltelijk kan herstellen. De mate van herstel verschilt per vrouw. Sommige vrouwen ervaren na de menopauze zelfs meer mentale helderheid dan tijdens de perimenopauze, doordat de hormonale schommelingen ophouden.

Brain fog tijdens de overgang is normaal en tijdelijk