Wat zijn de eerste symptomen van de overgang?

Veel vrouwen merken dat er iets verandert in hun lichaam, zonder precies te weten wat. De menstruatie wordt onregelmatiger, slapen gaat moeizamer of je merkt dat je sneller geïrriteerd bent dan je gewend bent. Dit kunnen de eerste signalen zijn dat je in de perimenopauze zit, de fase die voorafgaat aan de overgang.

De eerste symptomen van de overgang beginnen vaak geleidelijk en worden daardoor niet altijd direct herkend. In dit artikel lees je welke klachten kunnen wijzen op het begin van de overgang en wat je ermee kunt doen.

In dit artikel

• Wanneer beginnen de eerste symptomen?
• De eerste symptomen van de overgang
• Wat kun je doen bij de eerste symptomen?
• Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
• Veelgestelde vragen

Wanneer beginnen de eerste symptomen?

De eerste symptomen van de overgang beginnen meestal tussen het 40e en 55e levensjaar. Bij de meeste vrouwen start dit proces rond het 45e jaar, in de fase die we de perimenopauze noemen. In deze fase beginnen de hormoonspiegels te schommelen, terwijl de menstruatie nog aanwezig is. Dat maakt het soms lastig om de klachten direct aan de overgang te koppelen.

De perimenopauze kan enkele jaren duren. In die periode kunnen klachten komen en gaan, en in intensiteit wisselen. Pas als je een volledig jaar niet meer ongesteld bent geweest, spreek je officieel van de menopauze.

Ben je jonger dan 40 en herken je je in deze klachten? Neem dan contact op met een arts. Een vroege overgang vraagt om extra aandacht en begeleiding.

Wat zijn de eerste symptomen van de overgang?

De eerste symptomen van de overgang zijn niet voor elke vrouw hetzelfde. Sommige klachten zijn direct herkenbaar, andere zijn subtieler en worden niet meteen aan de overgang gekoppeld. Hieronder beschrijven we de meest voorkomende vroege signalen.

Onregelmatige menstruatie

Een verandering in de menstruatiecyclus is vaak het eerste teken. Cycli worden korter of langer, het bloedverlies verschilt van maand tot maand, of de menstruatie blijft een tijdje weg om dan onverwacht toch terug te komen. Deze onregelmatigheid ontstaat doordat oestrogeen en progesteron beginnen te schommelen terwijl de eierstokken geleidelijk minder actief worden.

Opvliegers en nachtelijk zweten

Ongeveer 80% van de vrouwen heeft vasomotorische symptomen, waaronder opvliegers en nachtelijke zweetaanvallen, tijdens de overgang. Een opvlieger voelt als een plotselinge golf van warmte die vanuit de borst omhoog trekt naar gezicht en hals, soms gepaard met zweten en een versnelde hartslag. 's Nachts kunnen opvliegers leiden tot bezweet wakker worden, waarna de slaap moeilijk hervat wordt.

Slaapproblemen

Slaapproblemen zijn een van de vroegste en meest onderschatte signalen. Nachtelijke zweetaanvallen kunnen leiden tot slaapproblemen. Maar ook zonder opvliegers kunnen vrouwen in de perimenopauze moeite hebben met inslapen of doorslapen. De vermoeidheid die daaruit volgt wordt vaak toegeschreven aan stress of een druk leven, terwijl de oorzaak hormonaal is.

Stemmingswisselingen en prikkelbaarheid

Vrouwen kunnen last hebben van spanningshoofdpijn en concentratieproblemen, vermoeidheid en prikkelbaarheid, of somberheid, terwijl de menstruatiecyclus nog regelmatig is. Dit kan al wijzen op de perimenopauze. Deze stemmingswisselingen worden veroorzaakt door hormonale schommelingen die invloed hebben op de stofjes in de hersenen die stemming reguleren.

Vermoeidheid

Aanhoudende vermoeidheid die niet overgaat na een goede nacht slapen is een veelvoorkomend vroeg signaal. Dit hangt samen met slaapproblemen en de extra belasting die hormonale veranderingen op het lichaam leggen.

Gewichtstoename en veranderde vetopslag

Veel vrouwen merken tijdens de perimenopauze een gewichtstoename, ook zonder dat hun eetpatroon of beweging veranderd is. Dit komt doordat de stofwisseling vertraagt en het lichaam vet anders opslaat, met name rond de buik. Dit is een directe reactie op de dalende oestrogeenspiegels en heeft niets te maken met gebrek aan discipline.

Vaginale droogheid

Een minder besproken maar veelvoorkomend vroeg symptoom is vaginale droogheid. Door de afname van oestrogeen wordt het vaginale weefsel droger en dunner. Dit kan ongemak veroorzaken in het dagelijks leven en tijdens seks. Veel vrouwen koppelen dit niet direct aan de overgang, terwijl het een van de eerste signalen kan zijn.

Haarveranderingen

Sommige vrouwen merken dat hun haar dunner wordt, minder vol aanvoelt of vrouwen hebben last van haaruitval. Ook de huid kan droger of minder stevig worden. Deze veranderingen worden veroorzaakt door de afname van oestrogeen, dat normaal gesproken bijdraagt aan de conditie van haar en huid.

Wat kun je doen bij de eerste symptomen van de overgang?

De eerste symptomen van de overgang vragen niet altijd meteen om medische behandeling, maar het helpt wel om bewuste keuzes te maken in je dagelijks leven.

Beweeg regelmatig

Regelmatige beweging kan bijdragen aan een stabielere stemming en betere nachtrust. Veel vrouwen merken dat dit verschil maakt, al verschilt het effect per persoon. Dat hoeft niet intensief te zijn. Wandelen, yoga of fietsen is al voldoende om verschil te kunnen merken.

Let op je slaaphygiëne

Een regelmatig slaapritme en een koele slaapkamer kunnen het makkelijker maken om in slaap te vallen. Bij nachtelijk zweten ervaren sommige vrouwen baat bij een lichter dekbed of ademende kleding, al is het effect hiervan per persoon verschillend.

Pas je voeding aan

Eet gevarieerd met voldoende groenten, eiwitten en gezonde vetten. Beperk alcohol en cafeïne, die kunnen bijdragen aan opvliegers en de slaap verstoren.

Zoek professionele begeleiding

Sommige vrouwen merken dat de klachten hun dagelijks leven beïnvloeden, op het werk, in hun slaap of in hun relaties. In dat geval is het verstandig om niet te lang te wachten met het zoeken van hulp. Een gynaecoloog kan je klachten in de juiste context beoordelen en een behandelplan opstellen dat past bij jouw situatie.

Bij FemmePrex kun je zonder verwijzing terecht. Binnen 14 dagen heb je een consult bij een BIG-geregistreerde gynaecoloog die gespecialiseerd is in hormonale gezondheid.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

De eerste symptomen van de overgang worden niet altijd direct herkend als reden om hulp te zoeken. Toch kan vroege begeleiding veel verschil maken. Vrouwen doen soms een stap terug in hun werk omdat ze last hebben van slecht slapen, concentratiestoornissen of het gevoel hebben dat ze te veel spanning of instabiliteit ervaren. Als ze dan een paar jaar later de typische overgangsklachten krijgen, worden die andere, subtiele klachten pas herkend als overgangsklachten. 

Het is verstandig om contact op te nemen met een arts als:

• Klachten je dagelijks functioneren beïnvloeden, op het werk, in je slaap of in je relaties
• Slaapproblemen aanhouden en leiden tot aanhoudende vermoeidheid overdag
• Stemmingsklachten zoals somberheid, prikkelbaarheid of angst toenemen
• Je twijfelt of je klachten hormonale oorzaken hebben
• Je jonger bent dan 40 en je herkent je in deze klachten

Herken je de eerste symptomen van de overgang?

De klachten die je net las, zoals slechter slapen, stemmingswisselingen of een onregelmatige menstruatie, worden vaak pas laat herkend als overgangsklachten. Terwijl vroege begeleiding veel verschil kan maken.

Bij FemmePrex kun je zonder verwijzing terecht bij een BIG-geregistreerde gynaecoloog die gespecialiseerd is in hormonale gezondheid. Tijdens een consult brengen we je klachten en persoonlijke situatie in kaart en stellen we een behandelplan op dat past bij jouw lichaam en levensfase.

Binnen 14 dagen kun je terecht.

Veelgestelde vragen over de eerste syptomen van de overgang

Hoe weet je of je in de overgang zit? 

De overgang begint vaak geleidelijk en kan al klachten geven voordat de menstruatie stopt. Klachten zoals onregelmatige menstruatie, slaapproblemen, opvliegers en stemmingswisselingen kunnen wijzen op de perimenopauze. Een gynaecoloog kan je helpen om dit vast te stellen op basis van je klachten en medische voorgeschiedenis.

Kun je zelf testen of je in de overgang bent? 

Er zijn zelftests beschikbaar die de FSH-waarde in je urine meten. Een verhoogde FSH-waarde kan wijzen op de overgang, maar is niet altijd betrouwbaar. De NHG-standaard geeft aan dat bloedonderzoek op FSH in de perimenopauze sterk kan wisselen en daarom beperkte voorspellende waarde heeft. Je klachten zijn een betrouwbaardere indicator dan een test alleen. Een arts kan je klachten in de juiste context beoordelen.

Kunnen overgangsklachten beginnen terwijl je menstruatie nog regelmatig is? 

Ja. In de vroege perimenopauze kunnen klachten zoals vermoeidheid, stemmingswisselingen en slaapproblemen al optreden terwijl de menstruatie nog regelmatig is. Veel vrouwen koppelen deze klachten daardoor niet direct aan de overgang.

Wat is het verschil tussen de perimenopauze en de menopauze? 

De perimenopauze is de fase waarin hormonen beginnen te schommelen en de eerste klachten kunnen ontstaan. De menopauze is het moment van de laatste menstruatie, dat pas achteraf vastgesteld kan worden na een volledig jaar zonder menstruatie.