Heb je minder zin in seks tijdens de overgang?

Minder zin in seks tijdens de overgang is een van de meest voorkomende maar minst besproken klachten. Meer dan 65% van de vrouwen ervaart een verminderd libido in of na de overgang. Toch praten veel vrouwen er niet over, ook niet met hun arts.

Een verminderd libido tijdens de overgang heeft een directe hormonale oorzaak. Dalend oestrogeen, progesteron en testosteron beïnvloeden het seksueel verlangen, de gevoeligheid van het lichaam en de doorbloeding van de geslachtsorganen. De klachten zijn reëel, hebben een medische verklaring en zijn behandelbaar.

In dit artikel

• Is een verminderd libido tijdens de overgang normaal?
• Waarom de overgang je libido beïnvloedt
• Wat er in je lichaam verandert
• Minder zin of pijn bij seks?
• Wat een verminderd libido verder versterkt
• Wat helpt bij een verminderd libido tijdens de overgang?
• Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
• Veelgestelde vragen

Waarom beïnvloedt de overgang je libido?

Een verminderd libido tijdens de overgang heeft een directe hormonale oorzaak. Drie hormonen spelen een rol, elk met een eigen effect op het seksueel verlangen.

Oestrogeen

Oestrogeen zorgt voor een goede doorbloeding van de geslachtsorganen en ondersteunt de vochtproductie van de vaginale slijmvliezen. Als de oestrogeenspiegel daalt, vermindert de doorbloeding en worden de slijmvliezen droger en dunner. Dat beïnvloedt niet alleen het comfort tijdens seks maar ook de gevoeligheid van de geslachtsorganen voor prikkels.

Progesteron

Progesteron heeft een kalmerende werking op het zenuwstelsel. Als de progesteronspiegel daalt, kan dat leiden tot meer onrust, slaapproblemen en stemmingswisselingen. Indirect beïnvloedt dat ook het libido: vrouwen die slecht slapen of zich gespannen voelen hebben minder ruimte voor seksueel verlangen.

Testosteron

Testosteron is het hormoon dat direct verantwoordelijk is voor seksueel verlangen, bij zowel mannen als vrouwen. Tijdens de overgang daalt ook de testosteronspiegel. Dat is een van de meest directe oorzaken van een verminderd libido. De daling van testosteron wordt vaak onderbelicht maar is voor veel vrouwen de belangrijkste hormonale factor.

Minder zin of pijn bij seks?

Een verminderd libido tijdens de overgang heeft niet altijd dezelfde oorzaak. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen twee verschillende situaties die elkaar kunnen versterken maar een andere aanpak vragen.

Verlies van verlangen

Bij sommige vrouwen vermindert het seksueel verlangen zelf. Ze denken minder aan seks, voelen zich minder aangetrokken tot intimiteit en ervaren minder behoefte aan seksueel contact. Dit hangt direct samen met de daling van testosteron en de bredere hormonale veranderingen tijdens de overgang.

Pijn bij seks

Bij andere vrouwen is het verlangen er wel maar leidt pijn of ongemak tijdens seks tot vermijding. Vaginale droogheid door dalend oestrogeen maakt de slijmvliezen dunner en droger, waardoor seks pijnlijk kan zijn. Als seks pijn doet vermijden vrouwen intimiteit, wat het libido indirect vermindert. Dit is een andere oorzaak met een andere behandeling.

Bij veel vrouwen spelen beide factoren tegelijk een rol. Een gynaecoloog kan helpen bepalen welke oorzaak op de voorgrond staat en welke behandeling het beste aansluit. Lees meer over vaginale droogheid tijdens de overgang als bijkomende klacht.

Wat versterkt een vermindert libido?

Naast de directe hormonale oorzaken zijn er factoren die een verminderd libido tijdens de overgang kunnen versterken. Deze factoren zijn niet hormonaal van oorsprong maar hebben wel een direct effect op het seksueel verlangen.

Vermoeidheid en slaaptekort

Vermoeidheid tijdens de overgang is een van de meest voorkomende klachten. Vrouwen die structureel slecht slapen door nachtzweten of slaapproblemen hebben minder energie en minder ruimte voor seksueel verlangen. Slaaptekort verlaagt bovendien de testosteronspiegel, wat het libido direct verder vermindert.

Stemmingswisselingen en angstgevoelens

Stemmingswisselingen en angstgevoelens tijdens de overgang kunnen de ruimte voor intimiteit verkleinen. Vrouwen die zich somber, gespannen of emotioneel onrustig voelen hebben minder behoefte aan seksueel contact. Dat is een normale reactie op een emotioneel belastende periode.

Relatiestress

Een verminderd libido kan spanning geven in een relatie, zeker als de partner de verandering niet begrijpt. Die spanning kan op zijn beurt het libido verder verminderen. Open communicatie met de partner over wat er hormonaal speelt kan helpen om die cirkel te doorbreken.

Wat helpt juist wel bij een verminderd libido?

Bij een verminderd libido tijdens de overgang is de aanpak gericht op de onderliggende hormonale oorzaak en het verminderen van versterkende factoren. Wat het beste helpt hangt af van of het verlies van verlangen of pijn bij seks op de voorgrond staat.

Leefstijl

Regelmatige beweging verhoogt de testosteronspiegel en verbetert de doorbloeding van de geslachtsorganen. Voldoende slaap ondersteunt de hormoonbalans en vergroot de ruimte voor seksueel verlangen. Het beperken van alcohol vermindert de negatieve effecten op de hormoonhuishouding. Meer tijd voor intimiteit buiten seks om, zoals lichamelijk contact en aandacht voor elkaar, kan het seksueel verlangen geleidelijk herstellen.

Hormoontherapie

Hormoontherapie stabiliseert de oestrogeenspiegel waardoor de doorbloeding van de geslachtsorganen verbetert en vaginale droogheid afneemt. Dat kan pijn bij seks verminderen en indirect het libido verbeteren.

Testosteron

Voor vrouwen waarbij het verlies van verlangen op de voorgrond staat kan testosterontherapie worden overwogen. Testosteron is het hormoon dat direct verantwoordelijk is voor seksueel verlangen en daalt tijdens de overgang significant. Testosterontherapie bij vrouwen is een relatief nieuwe behandeling die nog niet breed beschikbaar is in Nederland maar wel kan worden besproken met een gespecialiseerde gynaecoloog. Een gynaecoloog beoordeelt samen met je of dit passend is voor jouw situatie.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Een verminderd libido tijdens de overgang lost zich niet altijd vanzelf op. Bij sommige vrouwen verbeteren de klachten nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren, bij andere vrouwen houden ze aan. Het is verstandig om hulp te zoeken als:

• Het verminderd libido een negatieve invloed heeft op je relatie of je welzijn
• Je last hebt van pijn bij seks die intimiteit belemmert
• Leefstijlaanpassingen onvoldoende verlichting geven
• Je wilt weten of hormoontherapie of testosterontherapie een optie is voor jouw situatie
• Je twijfelt of de klachten hormonaal zijn of een andere oorzaak hebben

Een gynaecoloog kan beoordelen welke hormonale factoren een rol spelen en een behandelplan opstellen dat past bij jouw situatie. Bij FemmePrex kun je terecht bij een gespecialiseerde gynaecoloog voor verminderd libido en andere overgangsklachten. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je in aanmerking wilt komen voor gedeeltelijke vergoeding via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over een verminderd libido tijdens de overgang

Komt mijn libido terug na de overgang?

Bij sommige vrouwen verbetert het libido nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren. Bij andere vrouwen houden de klachten aan, met name als de testosteronspiegel structureel laag blijft. Of en in welke mate het libido terugkomt verschilt per vrouw en hangt samen met de hormonale situatie, leefstijl en of er behandeling heeft plaatsgevonden. Met de juiste begeleiding kunnen de klachten bij de meeste vrouwen significant verbeteren.

Helpt hormoontherapie bij een verminderd libido tijdens de overgang?

Hormoontherapie kan indirect het libido verbeteren door de oestrogeenspiegel te stabiliseren, vaginale droogheid te verminderen en pijn bij seks te verlichten. Als pijn bij seks de voornaamste oorzaak is van vermijding, kan hormoontherapie direct verschil maken. Bij verlies van seksueel verlangen zelf is de werking van oestrogeentherapie op het libido minder voorspelbaar. In dat geval kan testosterontherapie worden overwogen.

Wat is de rol van testosteron bij een verminderd libido tijdens de overgang?

Testosteron is het hormoon dat direct verantwoordelijk is voor seksueel verlangen bij zowel mannen als vrouwen. Tijdens de overgang daalt de testosteronspiegel significant. Dat is voor veel vrouwen de belangrijkste hormonale oorzaak van een verminderd libido. Testosterontherapie bij vrouwen is een relatief nieuwe behandeling die nog niet breed beschikbaar is in Nederland maar kan worden besproken met een gespecialiseerde gynaecoloog.

Kan ik weer zin in seks krijgen als ik pijn heb bij het vrijen?

Ja. Pijn bij seks door vaginale droogheid is goed behandelbaar met lokale hormoontherapie. Als de pijn vermindert verdwijnt ook de angst voor pijn die seksuele activiteit belemmert. Veel vrouwen merken dat hun zin in seks terugkomt zodra intimiteit weer comfortabel is. Het is belangrijk om pijn bij seks te bespreken met een arts want het is een medische klacht met een effectieve behandeling.

Waarom heb ik wel verlangen maar geen opwinding tijdens de overgang?

Verlangen en opwinding zijn twee verschillende processen. Verlangen is het mentale gevoel van zin hebben in seks. Opwinding is de fysieke reactie van het lichaam: doorbloeding van de geslachtsorganen, vochtproductie en gevoeligheid. Tijdens de overgang kan de fysieke opwinding trager op gang komen of minder intens zijn door dalend oestrogeen, ook als het mentale verlangen er nog wel is. Meer tijd nemen voor opwinding en voldoende voorspel kunnen helpen. Als de klachten aanhouden is het verstandig dit te bespreken met een gynaecoloog.

Bronnen

• Nappi RE, Nijland EA: "Women's perception of sexuality around the menopause: outcomes of a European telephone survey." European Journal of Obstetrics & Gynecology and Reproductive Biology, 2008
• Davis SR et al.: "Testosterone for low libido in postmenopausal women." Cochrane Database of Systematic Reviews, 2019
• International Menopause Society: "Sexual health and the menopause"
• Dutch Menopause Society