Wat is het verschil tussen PMS en PMDD?

Veel vrouwen ervaren klachten in de week voor hun menstruatie. Stemmingswisselingen, vermoeidheid, een opgeblazen gevoel of prikkelbaarheid. Dat zijn bekende verschijnselen van PMS. Maar wanneer zijn die klachten zo ernstig dat er sprake is van PMDD?

Het verschil tussen PMS en PMDD zit niet in het type klachten maar in de ernst en de impact op het dagelijks leven. PMS is wijdverspreid en mild tot matig van aard. PMDD is een ernstige stemmingsstoornis die het dagelijks functioneren significant belemmert en als officiële diagnose is opgenomen in de DSM-5, het internationale diagnostische handboek voor psychische stoornissen. Naar schatting heeft 80% van de vrouwen in hun vruchtbare jaren last van PMS in enige vorm. PMDD treft 3 tot 8% van de vrouwen.

In dit artikel

• Wat is PMS?
• Wat is PMDD?
• Waar zit het verschil tussen PMS en PMDD?
• Wat betekent dat verschil in de praktijk?
• Wanneer is het mogelijk geen PMS of PMDD maar PME?
• Hoe weet je welke je hebt en wat kun je doen?
• Veelgestelde vragen

Wat is PMS?

PMS, voluit Premenstrueel Syndroom, is een verzameling lichamelijke en emotionele klachten die optreden in de luteale fase van de menstruatiecyclus, de periode tussen de eisprong en het begin van de menstruatie. De klachten verdwijnen kort na het begin van de menstruatie.

PMS omvat meer dan 150 verschillende symptomen. De meest voorkomende zijn prikkelbaarheid, stemmingswisselingen, vermoeidheid, een opgeblazen gevoel, gespannen borsten en hoofdpijn. De ernst verschilt sterk per vrouw en per cyclus. Bij de meeste vrouwen zijn de klachten mild tot matig en belemmeren ze het dagelijks functioneren niet significant.

PMS is geen officiële psychiatrische diagnose in de DSM-5, het internationale diagnostische handboek voor psychische stoornissen. Wel is het een erkend medisch syndroom waarvoor behandeling mogelijk is als de klachten het dagelijks leven beïnvloeden.

Wat is PMDD?

PMDD, voluit Premenstruele Dysfore Stoornis, is een ernstige cyclische stemmingsstoornis die optreedt in de luteale fase van de menstruatiecyclus. In tegenstelling tot PMS is PMDD wel opgenomen als officiële diagnose in de DSM-5 en wordt het beschouwd als een psychiatrische aandoening met een duidelijke hormonale trigger.

PMDD is geen hormonale disbalans. De hormoonspiegels van vrouwen met PMDD zijn vergelijkbaar met die van vrouwen zonder PMDD. Wat verschilt is de gevoeligheid van hersencellen voor de normale schommelingen van oestrogeen en progesteron, waardoor neurotransmitters zoals serotonine en GABA verstoord raken.

Voor een uitgebreide uitleg van PMDD, de symptomen en de behandelopties verwijzen we naar ons artikel over PMDD.

Waar zit het verschil tussen PMS en PMDD?

Het verschil tussen PMS en PMDD zit primair in de ernst van de klachten en de impact op het dagelijks leven, niet in het type klachten. Beide aandoeningen kennen vergelijkbare symptomen maar de intensiteit en de gevolgen ervan verschillen fundamenteel.

Bij PMS zijn de klachten oncomfortabel maar beheersbaar. Een vrouw met PMS functioneert, ook al voelt ze zich niet op haar best. Bij PMDD zijn de klachten zo ernstig dat werk, relaties en dagelijkse activiteiten erdoor worden verstoord. Een vrouw met PMDD beschrijft de periode voor haar menstruatie vaak als een fase waarin ze zichzelf niet meer herkent.

Een tweede belangrijk verschil is de aard van de klachten. Bij PMS staan lichamelijke klachten zoals een opgeblazen gevoel, vermoeidheid en gespannen borsten vaak op de voorgrond. Bij PMDD domineren de emotionele klachten: ernstige stemmingswisselingen, angst, somberheid of prikkelbaarheid die vergelijkbaar kunnen zijn met de klachten bij een depressieve episode.

Ten slotte is er een diagnostisch verschil. PMS heeft geen formele diagnostische criteria in de DSM-5. Voor PMDD gelden strikte criteria: minimaal vijf symptomen waarvan minimaal één emotioneel kernsymptoom, consistent aanwezig in de luteale fase gedurende minimaal twee opeenvolgende cycli.

Wat betekent dat verschil in de praktijk?

Het onderscheid tussen PMS en PMDD wordt pas echt duidelijk als je kijkt naar de impact op het dagelijks leven. PMS kan vervelend zijn maar verstoort het functioneren niet structureel. PMDD doet dat wel.

Vrouwen met PMDD beschrijven de luteale fase als een periode waarin ze zichzelf niet meer herkennen. Ze missen afspraken, raken in conflict met mensen om hen heen of zijn niet in staat om te werken. De klachten zijn ernstig genoeg om relaties, werk en sociale contacten te beïnvloeden. Zodra de menstruatie begint verdwijnen de klachten, soms binnen enkele uren.

Dat cyclische patroon maakt PMDD ook moeilijk te herkennen. Omdat de klachten verdwijnen na de menstruatie, onderschatten vrouwen zelf vaak de ernst. En ook de omgeving ziet steeds weer dat het overgaat. Hierdoor duurt het gemiddeld meerdere jaren voordat vrouwen met PMDD een juiste diagnose krijgen.

Vrouwen met ADHD en de overgang hebben een verhoogd risico op PME, waarbij premenstruele klachten samenhangen met een onderliggende aandoening.

Wanneer is het mogelijk geen PMS of PMDD maar PME?

Niet alle vrouwen die hulp zoeken voor ernstige premenstruele klachten hebben daadwerkelijk PMDD. Onderzoek toont aan dat ongeveer de helft van de vrouwen die behandeling zoeken voor vermoedelijke PMDD in werkelijkheid PME heeft: Premenstruele Exacerbatie.

Bij PME zijn de klachten niet uitsluitend aanwezig in de luteale fase maar gedurende de hele cyclus. Ze verergeren wel in de periode voor de menstruatie maar verdwijnen niet volledig na de menstruatie. Dat is het cruciale verschil met PMDD.

PME treedt op bij vrouwen die al een andere aandoening hebben, zoals een depressieve stoornis, angststoornis of ADHD. De premenstruele fase verergert die bestaande klachten maar veroorzaakt ze niet. De behandeling van PME is dan ook gericht op de onderliggende aandoening, niet alleen op de hormonale cyclus. Meer over stemmingswisselingen tijdens de overgang lees je in ons uitgebreide artikel.

Het onderscheid tussen PMDD en PME is belangrijk omdat de behandeling verschilt. Een symptoomkalender over minimaal twee cycli geeft inzicht in het patroon en helpt een arts om het onderscheid te maken.

Hoe weet je welke je hebt en wat kun je doen?

De eerste stap is het bijhouden van een symptoomkalender gedurende minimaal twee menstruatiecycli. Noteer dagelijks welke klachten je ervaart en hoe ernstig ze zijn. Het patroon dat ontstaat geeft inzicht in of de klachten uitsluitend in de luteale fase optreden en volledig verdwijnen na de menstruatie.

Op basis van dat patroon zijn er drie mogelijke conclusies:

De klachten zijn mild tot matig en belemmeren het dagelijks functioneren niet significant: dat wijst op PMS. Leefstijlaanpassingen zoals regelmatige beweging, minder cafeïne en alcohol en voldoende slaap kunnen verlichting bieden.

De klachten zijn ernstig en verstoren werk, relaties of dagelijks leven structureel: dat kan wijzen op PMDD. Een gynaecoloog kan de diagnose bevestigen en een behandelplan opstellen.

De klachten zijn ook buiten de luteale fase aanwezig maar verergeren voor de menstruatie: dat kan wijzen op PME. In dat geval is het zinvol om ook te onderzoeken of er een onderliggende aandoening speelt.

Bij twijfel is het altijd verstandig om een arts te raadplegen. Bij FemmePrex kun je terecht bij gespecialiseerde gynaecologen voor PMS en PMDD. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je de behandeling vergoed wilt krijgen via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over PMS & PMDD

Kan PMS overgaan in PMDD?

PMS en PMDD zijn geen opeenvolgende stadia waarbij het één in het ander overgaat. Ze zijn aparte aandoeningen met een verschillende ernst en diagnostische criteria. Wel kunnen premenstruele klachten in ernst toenemen over de tijd, bijvoorbeeld door hormonale veranderingen in de perimenopauze of na een zwangerschap. Als klachten die voorheen mild waren significant ernstiger worden en het dagelijks functioneren gaan belemmeren, is het verstandig een arts te raadplegen.

Hoe lang duurt een symptoomkalender bijhouden voor een diagnose?

Voor een officiële diagnose van PMDD is een symptoomkalender over minimaal twee opeenvolgende menstruatiecycli vereist. Dat betekent minimaal twee maanden dagelijks bijhouden. Dit is noodzakelijk om het cyclische patroon van de klachten te bevestigen en andere oorzaken uit te sluiten.

Kun je zowel PMS als PMDD hebben?

Nee. PMDD is de ernstigere variant waarbij de klachten voldoen aan de strikte DSM-5 criteria. Als de klachten ernstig genoeg zijn voor een PMDD-diagnose, wordt die diagnose gesteld. PMS en PMDD zijn geen aandoeningen die gelijktijdig bestaan maar een spectrum waarbij de ernst bepalend is voor de diagnose.

Is PMDD erfelijk?

Onderzoek wijst op een erfelijke component bij PMDD. Vrouwen met PMDD hebben vaker een familielid met vergelijkbare klachten. De exacte genetische mechanismen zijn nog niet volledig in kaart gebracht maar genetische aanleg speelt waarschijnlijk een rol in de gevoeligheid van hersencellen voor hormonale schommelingen.

Kan PMDD worden verward met een depressie?

Ja, en dat gebeurt regelmatig. De klachten van PMDD, zoals somberheid, angst en vermoeidheid, overlappen sterk met die van een depressie. Het belangrijkste onderscheid is de timing: PMDD-klachten treden uitsluitend op in de luteale fase en verdwijnen na de menstruatie. Bij een depressie zijn de klachten aanwezig ongeacht de fase van de cyclus. Een symptoomkalender helpt om dit onderscheid te maken.

Bronnen

1. DSM-5: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, American Psychiatric Association, 2013
2. Terwisscha van Scheltinga AF: "Het herkennen en behandelen van premenstruele stemmingsklachten." Tijdschrift voor Psychiatrie, 2023
3. PMDD Nederland: "PMDD en PMS"
4. Erasmus MC, PERIOD. Studie onder leiding van Astrid Kamperman