FemmePrex | Heb je ADHD? Dit verandert er in de overgang

Je bent vaker vergeetachtig dan je gewend bent. Je raakt sneller overprikkeld. Als je ADHD-medicatie gebruikt, kan deze minder effectief werken dan voorheen. Hoe kan dit?

Voor vrouwen met ADHD versterkt de overgang bestaande klachten. Oestrogeen is betrokken bij de aanmaak van dopamine, de neurotransmitter die bij ADHD al verminderd aanwezig is. Als de oestrogeenspiegel daalt tijdens de perimenopauze, neemt ook de dopaminewerking af. Uit onderzoek van PsyQ blijkt dat vrouwen met ADHD twee tot drie keer vaker ernstige stemmingsklachten ervaren tijdens de overgang dan vrouwen zonder ADHD. Bij 60% van de vrouwen wordt ADHD pas in de overgang ontdekt, doordat de klachten dan sterker tot uiting komen.

In dit artikel

Waarom oestrogeen zo'n grote rol speelt bij ADHD
Wat er verandert in de overgang als je ADHD hebt
ADHD en de overgang: de impact op werk en dagelijks leven
Wat helpt bij ADHD-klachten tijdens de overgang
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken
Veelgestelde vragen

De rol van oestrogeen bij ADHD-klachten

Oestrogeen beïnvloedt de aanmaak en werking van dopamine en noradrenaline in de hersenen. Dit zijn neurotransmitters die een centrale rol spelen bij concentratie, impulscontrole en het werkgeheugen. Bij vrouwen met ADHD is de dopaminehuishouding al minder stabiel dan gemiddeld. Een daling van oestrogeen versterkt dit effect direct.

Dit mechanisme verklaart waarom ADHD-klachten bij vrouwen niet constant zijn, maar fluctueren met de hormoonhuishouding. In de week voor de menstruatie, na de bevalling en tijdens de overgang daalt het oestrogeenniveau. Op al deze momenten melden vrouwen met ADHD vaker een verergering van klachten zoals vergeetachtigheid, prikkelbaarheid en concentratieproblemen. Dit hangt samen met de directe relatie tussen oestrogeen en dopamine.

Vrouwen met ADHD zijn gevoeliger voor hormonale schommelingen dan vrouwen zonder ADHD. Waar een daling van oestrogeen bij de meeste vrouwen leidt tot overgangsklachten, leidt dezelfde daling bij vrouwen met ADHD tot een versterking van zowel de overgangsklachten als de ADHD-symptomen tegelijkertijd.

ADHD in de overgang: een dubbele hormonale belasting

Tijdens de overgang daalt de oestrogeenspiegel geleidelijk en uiteindelijk blijvend. Voor vrouwen met ADHD betekent dit dat de dopaminewerking in de hersenen verder afneemt op een moment dat de overgang zelf al extra klachten met zich meebrengt.

In de praktijk uit zich dit in een combinatie van klachten die elkaar versterken. Bestaande ADHD-klachten zoals moeite met plannen, vergeetachtigheid en impulsiviteit kunnen toenemen. Tegelijkertijd ontstaan overgangsklachten zoals slaapproblemen, stemmingswisselingen en vermoeidheid, die op hun beurt de ADHD-klachten verder verergeren. Wie slecht slaapt, heeft minder cognitieve capaciteit. Wie emotioneel labiel is, heeft meer moeite met impulscontrole.

Een bijkomend gegeven is dat veel vrouwen met ADHD hun eigen klachten minder goed opmerken, omdat hun aandacht meer naar buiten is gericht. Daardoor duurt het soms langer voordat duidelijk is wat er speelt. Uit onderzoek van de overgangspoli van het OLVG blijkt dat bij 60% van de vrouwen ADHD pas tijdens de overgang wordt ontdekt.

ADHD en de overgang op de werkvloer

Vrouwen met ADHD die in de overgang komen, merken de gevolgen vaak het eerst op het werk. Concentratieproblemen en vergeetachtigheid nemen toe op een moment dat de verwachtingen op de werkvloer onveranderd blijven. Sneller overprikkeld raken, moeite hebben met plannen en het werk minder goed volhouden zijn klachten die psychiater Sandra Kooij en het H3-netwerk regelmatig terugzien in de praktijk.

Een complicerende factor is dat de klachten van ADHD en de overgang sterk overlappen met signalen van overbelasting of burn-out. Vergeetachtigheid, emotionele labiliteit en uitputting worden daardoor niet altijd herkend als hormonaal en neurologisch van oorsprong. Dit leidt ertoe dat vrouwen onnodig lang rondlopen zonder de juiste diagnose of behandeling.

Vrouwen met ADHD hebben bovengemiddeld vaak moeite om hun klachten te benoemen en bespreekbaar te maken, ook richting leidinggevenden of bedrijfsartsen. Dat vergroot het risico op uitval.

Wat helpt bij ADHD-klachten tijdens de overgang

Bij vrouwen met ADHD die in de overgang komen, is het belangrijk om zowel de hormonale als de neurologische component te adresseren. Een behandeling die zich alleen richt op de overgangsklachten of alleen op de ADHD is vaak onvoldoende.

Leefstijl

Regelmatige beweging ondersteunt zowel de dopaminehuishouding als de algehele hormoonbalans. Een vast dag- en nachtritme helpt bij slaapproblemen, die bij vrouwen met ADHD in de overgang extra sterk kunnen doorwerken op concentratie en stemming. Het beperken van alcohol en cafeïne vermindert prikkelbaarheid en ondersteunt de slaapkwaliteit.

Hormoontherapie

Voor vrouwen met ADHD kan hormoontherapie een effectieve aanvulling zijn op de bestaande ADHD-behandeling. Door de oestrogeenspiegel te stabiliseren, kan ook de dopaminewerking verbeteren. Dit kan betekenen dat ADHD-klachten afnemen of dat bestaande ADHD-medicatie weer effectiever werkt. Of hormoontherapie passend is, hangt af van de individuele situatie en medische voorgeschiedenis. Een gynaecoloog beoordeelt dit samen met je.

ADHD-behandeling heroverwegen

Als je al ADHD-medicatie gebruikt en merkt dat deze minder goed werkt tijdens de overgang, is het zinvol dit te bespreken met de voorschrijvend arts. Soms is een aanpassing van de dosering of het tijdstip van inname voldoende. Dit is een beslissing die altijd in overleg met een arts wordt gemaakt.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Overgangsklachten bij vrouwen met ADHD worden niet altijd herkend, door henzelf noch door zorgverleners. Toch is vroege herkenning belangrijk om verdere klachten en uitval te voorkomen.

Het is verstandig om hulp te zoeken als:

Je merkt dat bestaande ADHD-klachten toenemen zonder duidelijke andere oorzaak
Je ADHD-medicatie minder effectief aanvoelt dan voorheen
Je naast ADHD-klachten ook overgangsklachten ervaart zoals slaapproblemen, stemmingswisselingen of opvliegers
Je merkt dat je dagelijks functioneren of je werk er significant door wordt beïnvloed
Je je afvraagt of je mogelijk ADHD hebt, omdat klachten die je altijd had nu sterker tot uiting komen

Een gynaecoloog kan beoordelen in hoeverre de overgang een rol speelt bij de klachten die je ervaart en welke behandeling daarbij passend is. FemmePrex is gespecialiseerd in de behandeling van vrouwen waarbij ADHD en overgangsklachten samenkomen.

Veelgestelde vragen over de overgang en ADHD

Kan de overgang ADHD veroorzaken?

De overgang veroorzaakt geen ADHD. ADHD is een neurologische aandoening die aanwezig is vanaf de vroege ontwikkeling. Wat de overgang wel doet is bestaande ADHD-klachten versterken door de daling van oestrogeen, die de dopaminewerking in de hersenen beïnvloedt. Bij vrouwen bij wie ADHD nooit eerder is vastgesteld, kunnen de klachten tijdens de overgang voor het eerst duidelijk zichtbaar worden.

Waarom werkt mijn ADHD-medicatie minder goed tijdens de overgang?

ADHD-medicatie werkt via de dopaminehuishouding in de hersenen. Oestrogeen beïnvloedt diezelfde huishouding. Als de oestrogeenspiegel daalt tijdens de overgang, kan dit de werking van ADHD-medicatie beïnvloeden. Een aanpassing van de dosering of het tijdstip van inname kan helpen. Bespreek dit altijd met de arts die de medicatie heeft voorgeschreven.

Kan hormoontherapie helpen bij ADHD-klachten tijdens de overgang?

Hormoontherapie kan bij vrouwen met ADHD bijdragen aan een stabielere dopaminewerking door de oestrogeenspiegel te ondersteunen. Dit kan betekenen dat ADHD-klachten verminderen of dat bestaande medicatie effectiever wordt. Of hormoontherapie passend is, hangt af van de individuele situatie en medische voorgeschiedenis.

Hoe weet ik of mijn klachten door ADHD of door de overgang komen?

De klachten van ADHD en de overgang overlappen sterk: vergeetachtigheid, concentratieproblemen, stemmingswisselingen en slaapproblemen komen bij beide voor. Een gynaecoloog kan beoordelen in hoeverre de overgang een rol speelt. Screening op ADHD bij vrouwen met gecompliceerde overgangsklachten is inmiddels gangbaar in gespecialiseerde klinieken.

Wordt ADHD erger na de overgang?

Na de overgang stabiliseert de oestrogeenspiegel op een lager niveau. Veel vrouwen merken dat de heftige schommelingen afnemen en dat de klachten daardoor wat voorspelbaarder worden. De ADHD verdwijnt niet, maar de hormonale versterking van de klachten neemt af. Voor sommige vrouwen betekent dit een verbetering, voor anderen blijft aanpassing van de behandeling nodig.

De overgang en ADHD