FemmePrex | Testosteron bij vrouwen: wanneer is het zinvol?

Testosteron speelt ook in het vrouwenlichaam een belangrijke rol. Het hormoon wordt aangemaakt in de eierstokken en bijnieren en heeft invloed op het libido, de energie, de spiermassa en de stemming. Tijdens de overgang daalt de testosteronspiegel geleidelijk, wat klachten kan geven.

Toch is testosteron als behandeling bij vrouwen geen vanzelfsprekende stap. Er is maar één bewezen indicatie: een specifieke vorm van verminderd seksueel verlangen waarbij alle andere oorzaken zijn uitgesloten. Voor andere claims ontbreekt het wetenschappelijk bewijs bij normale doseringen. Bij FemmePrex wordt testosteron alleen overwogen nadat een vrouw stabiel is op hormoontherapie en de klachten aanhouden.

In dit artikel

Wat doet testosteron in het lichaam van een vrouw?
Daalt testosteron tijdens de overgang?
Wanneer is testosteron zinvol bij vrouwen in de overgang?
Wat zijn de bewezen en onbewezen effecten van testosteron bij vrouwen?
Wat zijn de bijwerkingen van testosteron bij vrouwen?
Hoe wordt testosteron voorgeschreven aan vrouwen in Nederland?
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Veelgestelde vragen over testosteron bij vrouwen

Wat doet testosteron in het lichaam van een vrouw?

Testosteron wordt vaak gezien als een mannelijk hormoon maar speelt ook in het vrouwenlichaam een essentiële rol. Vrouwen maken testosteron aan in de eierstokken en bijnieren, in kleinere hoeveelheden dan mannen maar met een duidelijk effect op het lichaam.

Testosteron heeft invloed op meerdere functies:

Libido

Testosteron draagt direct bij aan het seksueel verlangen bij vrouwen. Het is het hormoon dat de behoefte aan seksueel contact stimuleert. Een dalende testosteronspiegel kan het libido verminderen.

Energie en stemming

Testosteron speelt een rol bij het energieniveau en het algemeen gevoel van welzijn. Een lage testosteronspiegel kan bijdragen aan vermoeidheid en stemmingswisselingen, al hebben deze klachten tijdens de overgang vaak meerdere hormonale oorzaken.

Spiermassa en botdichtheid

Testosteron ondersteunt de opbouw en het behoud van spiermassa en speelt een rol bij de botdichtheid. Dit effect is bij vrouwen minder uitgesproken dan bij mannen.

Daalt testosteron tijdens de overgang?

Ja, maar anders dan oestrogeen. Oestrogeen daalt relatief abrupt rondom de menopauze. Testosteron daalt geleidelijk vanaf je twintigste levensjaar en neemt verder af tijdens de overgang. Er is geen moment waarop testosteron plotseling wegvalt.

Dat geleidelijke verloop maakt het moeilijker om een daling van testosteron direct te koppelen aan overgangsklachten. De klachten die vrouwen ervaren zijn vaak het gevolg van meerdere hormonale veranderingen tegelijk: dalend oestrogeen, dalend progesteron én dalend testosteron. Het is zelden één hormoon dat de oorzaak is.

Wanneer is testosteron zinvol bij vrouwen in de overgang?

Testosteron is bij vrouwen alleen bewezen effectief voor één specifieke indicatie: hypoactive sexual desire disorder, afgekort HSDD. Dit is een medische term voor een aanhoudend verminderd seksueel verlangen dat niet verklaard wordt door andere oorzaken.

Wat is HSDD?

HSDD is meer dan gewoon minder zin in seks. De diagnose wordt alleen gesteld als alle andere mogelijke oorzaken zijn uitgesloten. Je relatie is goed, je slaap is redelijk, je hebt geen grote stressoren, je gebruikt geen medicatie die het libido beïnvloedt en toch is het verlangen structureel afwezig. Pas dan is HSDD de juiste diagnose en testosteron een mogelijke behandeling.

Eerst hormoontherapie, dan eventueel testosteron

Bij FemmePrex wordt testosteron nooit als eerste stap ingezet. De aanpak is altijd: eerst stabiel worden op hormoontherapie met oestrogeen. Als de klachten daarna aanhouden en HSDD is vastgesteld, kan testosteron worden overwogen als aanvulling. Testosteron als losse behandeling zonder hormoontherapie is bij FemmePrex geen optie.

Wat als het libido daalt door andere oorzaken?

Een verminderd libido heeft vaak meerdere oorzaken naast hormonen. Slaaptekort, stress, relatieproblemen of overgangsklachten zoals vaginale droogheid kunnen het seksueel verlangen verminderen zonder dat testosteron de oplossing is. Het is belangrijk om die oorzaken eerst in kaart te brengen.

Wat zijn de bewezen en onbewezen effecten van testosteron bij vrouwen?

Testosteron wordt online gepresenteerd als oplossing voor veel klachten tijdens de overgang. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen wat wetenschappelijk bewezen is en wat niet.

Wat bewezen is

Het enige effect van testosteron bij vrouwen waarvoor voldoende wetenschappelijk bewijs bestaat is de verbetering van het seksueel verlangen bij HSDD. Meerdere gerandomiseerde studies tonen aan dat testosteron bij vrouwen met HSDD het verlangen significant kan verbeteren ten opzichte van een placebo.

Wat niet bewezen is

Voor andere claims ontbreekt het wetenschappelijk bewijs bij normale doseringen voor vrouwen:

Meer spierkracht en spiermassa: er is geen consistent bewijs dat testosteron bij vrouwen op normale doseringen leidt tot meer spiermassa. De doseringen die nodig zouden zijn voor dit effect gaan ver boven het natuurlijke vrouwelijke bereik en brengen een verhoogd risico op bijwerkingen met zich mee.

Meer energie en minder vermoeidheid: vermoeidheid tijdens de overgang heeft meerdere oorzaken. Er is geen bewijs dat testosteron dit structureel oplost bij vrouwen met normale testosteronwaarden.

Minder brain fog: concentratieproblemen en geheugenproblemen tijdens de overgang hangen samen met dalend oestrogeen. Lees meer over brain fog tijdens de overgang. Er is geen bewijs dat testosteron dit direct verbetert.

Wat we nog niet weten

Er is relatief weinig onderzoek gedaan naar testosteron bij vrouwen vergeleken met mannen. Dat betekent niet dat bepaalde effecten zeker niet bestaan. Over tien jaar weten we mogelijk meer. Bij FemmePrex wordt alleen behandeld op basis van wat nu wetenschappelijk onderbouwd is.

Wat zijn de bijwerkingen van testosteron bij vrouwen?

Testosteron is geen onschuldig middel. Bij te hoge doseringen kunnen bijwerkingen optreden die soms blijvend zijn. Dat is een van de redenen waarom testosteron bij vrouwen altijd zorgvuldig wordt gedoseerd en gemonitord.

Bijwerkingen bij te hoge doseringen

De meest voorkomende bijwerkingen bij een te hoge testosterondosering zijn acne, met name op het gezicht en de rug, toegenomen lichaamsbeharing, haaruitval op het hoofd, een verlaging van de stem en vergroting van de clitoris. Sommige van deze bijwerkingen, zoals stemverandering en vergroting van de clitoris, kunnen blijvend zijn ook nadat de behandeling is gestopt.

Bij de juiste dosering

Bij een juiste dosering die de testosteronwaarden binnen het natuurlijke vrouwelijke bereik houdt, zijn bijwerkingen zeldzaam. Dat is waarom monitoring essentieel is: regelmatige bloedcontroles zorgen ervoor dat de dosering tijdig kan worden bijgesteld als de waarden te hoog oplopen.

Niet iedereen reageert hetzelfde

Het effect van testosteron verschilt sterk per vrouw. Sommige vrouwen merken een duidelijke verbetering van het libido. Anderen merken weinig effect of ervaren bijwerkingen bij een dosering die voor een andere vrouw geen problemen geeft. Een gynaecoloog begeleidt de behandeling daarom altijd individueel.

Hoe wordt testosteron voorgeschreven aan vrouwen in Nederland?

In Nederland bestaat geen officieel geregistreerd testosteronproduct voor vrouwen. Dat betekent dat testosteron bij vrouwen altijd off-label wordt voorgeschreven: een arts schrijft een middel voor dat officieel niet voor deze toepassing is goedgekeurd door het Europees Geneesmiddelenbureau.

Off-label voorschrijven is legaal en komt vaker voor in de geneeskunde. Het betekent wel dat de arts extra zorgvuldig moet zijn in de afweging en begeleiding.

Hoe werkt dat in de praktijk bij FemmePrex?

Bij FemmePrex wordt testosteron alleen overwogen als aan drie voorwaarden is voldaan. Ten eerste is de vrouw stabiel op hormoontherapie met oestrogeen. Ten tweede zijn andere oorzaken van het verminderd libido uitgesloten. Ten derde is er sprake van HSDD zoals vastgesteld door een gynaecoloog.

De behandeling begint altijd met een lage dosering. Via regelmatige bloedcontroles wordt gekeken of de testosteronwaarden binnen het natuurlijke vrouwelijke bereik blijven. Op basis van die controles wordt de dosering indien nodig bijgesteld.

Vergoeding

Omdat er geen geregistreerd product bestaat, wordt testosterontherapie bij vrouwen doorgaans niet vergoed door de zorgverzekering. Een gynaecoloog bespreekt dit vooraf met je zodat je weet waar je aan toe bent.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Een verminderd libido of andere klachten waarvoor je testosteron overweegt zijn een reden om een gynaecoloog te raadplegen. Het is verstandig om hulp te zoeken als:

Je last hebt van een aanhoudend verminderd seksueel verlangen dat je dagelijks leven of relatie beïnvloedt
Je twijfelt of je klachten hormonaal zijn of een andere oorzaak hebben
Je al hormoontherapie gebruikt maar klachten houdt op het gebied van libido of energie
Je wilt weten of testosteron een optie is voor jouw situatie

Een gynaecoloog kan beoordelen of er sprake is van HSDD, andere oorzaken uitsluiten en een behandelplan opstellen dat past bij jouw situatie. Bij FemmePrex kun je terecht bij een gespecialiseerde gynaecoloog voor verminderd libido en andere overgangsklachten. Lees ook meer over de hormonale oorzaken van een verminderd libido in ons artikel over verminderd libido tijdens de overgang. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je in aanmerking wilt komen voor gedeeltelijke vergoeding via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over testosteron bij vrouwen

Heeft elke vrouw in de overgang baat bij testosteron?

Nee. Testosteron is alleen bewezen effectief bij vrouwen met HSDD: een aanhoudend verminderd seksueel verlangen waarbij alle andere oorzaken zijn uitgesloten. Vrouwen die last hebben van vermoeidheid, brain fog of spierverlies hebben geen bewezen baat bij testosteron op normale doseringen. Een gynaecoloog beoordeelt per individuele situatie of testosteron een zinvolle behandeloptie is.

Hoe snel merk je effect van testosteron als vrouw?

Het effect van testosteron op het libido treedt niet direct op. De meeste vrouwen merken na vier tot acht weken of de behandeling effect heeft. Dat verschilt sterk per persoon. Sommige vrouwen merken een duidelijke verbetering, anderen merken weinig of geen effect. Als er na drie maanden geen verbetering is, wordt de behandeling bij FemmePrex heroverwogen.

Kan ik testosteron gebruiken zonder hormoontherapie?

Bij FemmePrex niet. Testosteron wordt alleen overwogen nadat een vrouw stabiel is op hormoontherapie met oestrogeen en de klachten op het gebied van libido aanhouden. Testosteron als losse behandeling zonder hormoontherapie is bij FemmePrex geen optie omdat de onderliggende hormonale oorzaken dan niet zijn aangepakt.

Is testosteron gevaarlijk voor vrouwen?

Bij de juiste dosering en goede monitoring is testosteron veilig voor vrouwen. Bij te hoge doseringen kunnen bijwerkingen optreden zoals acne, overbeharing, haaruitval en in ernstige gevallen stemverandering of vergroting van de clitoris. Sommige van deze bijwerkingen kunnen blijvend zijn. Dat is waarom dosering en regelmatige bloedcontroles essentieel zijn.

Hoe weet ik of ik HSDD heb?

HSDD wordt vastgesteld door een gynaecoloog op basis van een gesprek over je klachten en medische voorgeschiedenis. De diagnose wordt alleen gesteld als het seksueel verlangen aanhoudend verminderd is en alle andere mogelijke oorzaken zijn uitgesloten: slaaptekort, stress, relatieproblemen, medicatie en andere overgangsklachten. Er bestaat geen bloedtest voor HSDD. Het is een klinische diagnose op basis van je klachten.

Testosteron bij vrouwen in de overgang: wanneer is het zinvol?