Onregelmatige menstruatie tijdens de overgang: wat is normaal en wanneer bel je een dokter?

Onregelmatige menstruatie is vaak een van de eerste tekenen dat de overgang begint. De eisprong wordt onregelmatig, progesteron daalt en oestrogeen gaat schommelen, waardoor je cyclus onvoorspelbaar wordt. De meeste veranderingen zijn normaal, maar sommige zijn een reden om een arts te bellen.

Je cyclus was jarenlang voorspelbaar en nu ineens niet meer. De ene maand ben je al na ruim drie weken ongesteld, de volgende pas na vijf weken. Je menstruatie is opeens veel heviger dan je gewend was of juist zo licht dat het bijna niets voorstelt. Soms sla je een maand helemaal over. Veel vrouwen merken deze veranderingen rond hun veertigste en vragen zich af of dit nog normaal is.

Deze veranderingen horen bij de perimenopauze, de jaren voordat je menstruatie definitief stopt. Een onregelmatige cyclus is vaak een van de eerste symptomen van de overgang. In die fase reageren je eierstokken minder goed op de hormoonsignalen uit je hersenen, waardoor de eisprong onregelmatig wordt of uitblijft. Zonder eisprong maakt je lichaam minder progesteron aan. Tegelijk gaat je oestrogeen schommelen in plaats van een vast ritme te volgen. Die twee samen bepalen hoe en wanneer je bloedt. Daardoor wordt je cyclus onvoorspelbaar. De meeste van deze veranderingen zijn een normaal onderdeel van de overgang, maar een aantal signalen vraagt wel om aandacht.

In dit artikel

• Waarom verandert je menstruatie in de perimenopauze?
• Welke veranderingen in je cyclus zijn normaal in de perimenopauze?
• Wanneer is bloedverlies géén normaal teken van de overgang?
• Kun je nog zwanger worden met een onregelmatige cyclus?
• Wat helpt bij een onregelmatige cyclus in de overgang?
• Wanneer is het zinvol om een gynaecoloog te raadplegen?

Waarom verandert je menstruatie in de perimenopauze?

Je menstruatie verandert in de perimenopauze doordat je eisprong onregelmatig wordt. In een gewone cyclus rijpt elke maand een eicel in je eierstok, aangestuurd door twee hormonen uit je hypofyse, FSH en LH. In de perimenopauze reageren je eierstokken minder goed op die signalen. Daardoor is er de ene cyclus nog een normale eisprong en blijft die een andere keer uit.

Die eisprong is bepalend voor je cyclus. Na een eisprong maakt je lichaam progesteron aan, het hormoon dat je baarmoederslijmvlies op het juiste moment laat afbreken zodat je menstrueert. Blijft de eisprong uit, dan blijft ook dat progesteron weg. Je oestrogeen bouwt het slijmvlies dan wel verder op, maar zonder het signaal om het netjes af te breken. Het slijmvlies wordt dikker en breekt op een onvoorspelbaar moment af. Dat verklaart waarom je cyclus korter of langer wordt, waarom je soms een maand overslaat en waarom je bloeding de ene keer licht en de andere keer juist hevig is.

Welke veranderingen in je cyclus zijn normaal in de perimenopauze?

De meeste veranderingen in je cyclus zijn een normaal gevolg van de schommelende hormonen in de perimenopauze. Je oestrogeen volgt in deze fase geen vast ritme meer. Het piekt de ene maand hoger dan vroeger en zakt de volgende maand ver weg, voordat het na je laatste menstruatie laag en stabiel blijft. Die grillige lijn verklaart waarom je cyclus op zo veel verschillende manieren kan veranderen. Hieronder staan de veranderingen die bij de overgang horen.

Kortere cycli

Je cyclus kan korter worden, soms minder dan eenentwintig dagen. Dat komt doordat de eerste helft van je cyclus, waarin een eicel rijpt, korter wordt. Je eisprong komt dan eerder, waardoor je sneller weer ongesteld bent. Voor sommige vrouwen betekent dit dat ze bijna om de twee weken ongesteld zijn.

Langere cycli of overgeslagen menstruaties

Je cyclus kan ook langer worden of een of meer keren overslaan. Dat gebeurt als er geen eisprong plaatsvindt, want zonder eisprong krijgt je lichaam niet het signaal om te menstrueren. Er kunnen dan drie weken, vijf weken of soms een paar maanden tussen je menstruaties zitten. Een menstruatie die een tijd wegblijft en daarna terugkomt hoort bij dit patroon.

Zwaarder bloedverlies

Je kunt ook zwaarder gaan bloeden dan je gewend was. Als er geen eisprong is, blijft het progesteron weg dat je bloeding normaal in toom houdt, terwijl je oestrogeen het slijmvlies verder opbouwt. Het slijmvlies wordt daardoor dikker en komt in één keer heviger los. Soms zie je daarbij stolsels in je menstruatiebloed, wat we uitgebreider uitleggen in ons artikel over stolsels tijdens de overgang.

Lichter bloedverlies

Je bloeding kan ook juist lichter worden. Als je oestrogeenspiegel laag is, bouwt je lichaam minder slijmvlies op. Er is dan minder om af te breken, waardoor je menstruatie korter of lichter is dan vroeger.

Spotting tussen je menstruaties door

Spotting is licht bloedverlies tussen je menstruaties door, vaak bruin of lichtroze. Het ontstaat als je slijmvlies zich beetje bij beetje afbreekt in plaats van in één keer. Bij schommelende hormonen gebeurt dat vaker.

Pijnlijkere menstruaties

Je menstruatie kan pijnlijker aanvoelen dan je gewend was. Dat komt doordat je lichaam anders reageert op prostaglandinen, de stofjes die je baarmoeder laten samentrekken. Bij hormonale schommelingen kan die samentrekking sterker zijn, waardoor je meer krampen voelt.

Wanneer is bloedverlies géén normaal teken van de overgang?

De meeste veranderingen in je cyclus horen bij de overgang, maar een aantal vormen van bloedverlies horen daar niet bij en vragen om onderzoek. Ze kunnen een andere oorzaak hebben dan je hormonen. Sommige daarvan wil je op tijd uitsluiten. Laat de volgende signalen altijd door een arts beoordelen:

• Bloedverlies nadat je twaalf maanden geen menstruatie had. Als je een vol jaar niet ongesteld bent geweest, ben je in de menopauze. Bloedverlies daarna is nooit normaal en moet altijd worden onderzocht.
• Meer dan één maandverband of tampon per uur, meerdere uren achter elkaar. Dat is zo veel bloedverlies dat het je bloedwaarden kan aantasten en aandacht vraagt.
• Bloedverlies na het vrijen. Dit kan wijzen op iets aan je baarmoedermond en hoort nagekeken te worden.
• Vaker dan elke drie weken ongesteld. Een cyclus die structureel korter is dan eenentwintig dagen wil je laten beoordelen.
• Spotting die blijft aanhouden. Licht bloedverlies tussen je menstruaties door hoort bij de overgang, maar als het weken achter elkaar aanhoudt is het reden om langs te gaan.

Deze signalen betekenen niet dat er iets ernstigs aan de hand is, maar ze horen wel uitgezocht te worden in plaats van afgewacht. Wat een arts dan kan doen lees je verderop.

Kun je nog zwanger worden met een onregelmatige cyclus?

Ja, zolang je nog menstrueert kun je zwanger worden, ook als je cyclus onregelmatig is. Een onregelmatige eisprong betekent niet dat er geen eisprong meer is. Het betekent dat je niet meer kunt voorspellen wanneer die plaatsvindt. Zolang je af en toe een eisprong hebt, is zwangerschap mogelijk.

Daarom blijft anticonceptie belangrijk als je een zwangerschap wilt voorkomen. Dat kan elke betrouwbare vorm zijn, van een condoom tot de pil of een spiraal. De richtlijn is om anticonceptie te blijven gebruiken tot een jaar na je laatste menstruatie als je ouder bent dan vijftig. Ben je jonger dan vijftig, houd dan twee jaar aan. Welke vorm het beste bij deze fase past kun je bespreken met een gynaecoloog, die je kan adviseren over anticonceptie in de overgang.

Wat helpt bij een onregelmatige cyclus in de overgang?

Een onregelmatige cyclus in de overgang kun je niet terugdraaien, maar je kunt je klachten wel verminderen en je lichaam ondersteunen. De aanpak hangt af van hoeveel last je hebt. Bij milde klachten begin je met leefstijl. Zijn de klachten zwaar of verstoren ze je dagelijks leven, dan is een hormonale behandeling een optie.

Leefstijl

Een gezonde leefstijl maakt je cyclus niet weer regelmatig, maar helpt je lichaam wel om beter met de hormonale schommelingen om te gaan. Regelmatige beweging ondersteunt je hormoonbalans en houdt je gewicht stabiel, wat van belang is omdat vetweefsel zelf oestrogeen aanmaakt. Voldoende slaap en stressvermindering helpen ook, want langdurige stress verhoogt je cortisol en dat kan je hormoonbalans verder verstoren. Let daarnaast op voldoende ijzer in je voeding als je zwaar of lang bloedt, omdat je dan meer ijzer verliest.

Hormonale behandeling

Bij zware of hinderlijke klachten kan een hormonale behandeling je cyclus reguleren. Een hormoonspiraal, de pil of hormoontherapie kan zwaar bloedverlies verminderen en je bloedingen voorspelbaarder maken. Welke behandeling passend is hangt af van je individuele situatie en medische voorgeschiedenis. Een gynaecoloog beoordeelt dit samen met je. Meer over de mogelijkheden lees je op onze pagina over onregelmatige menstruatie in de menopauze.

Wanneer is het zinvol om een gynaecoloog te raadplegen?

Een onregelmatige menstruatie in de overgang is meestal normaal, maar het is verstandig een arts te raadplegen als je klachten houdt of twijfelt of je bloedverlies nog bij de overgang hoort. Dat geldt zeker bij de signalen die we eerder noemden, zoals bloedverlies na de menopauze of heel hevig bloeden. Ook als je klachten je dagelijks leven verstoren of als je wilt weten of een behandeling iets voor je is, is een afspraak zinvol.

Een gynaecoloog kan via bloedonderzoek beoordelen of je hormonen een rol spelen. Daarbij wordt vaak gekeken naar FSH en oestradiol. Ook wordt je TSH gecontroleerd om een schildklierprobleem uit te sluiten, want een trage schildklier kan je cyclus ook verstoren. Met een echo kan de gynaecoloog vleesbomen of poliepen in je baarmoeder uitsluiten, die zwaar of onregelmatig bloedverlies kunnen veroorzaken. Zo wordt duidelijk of je klachten bij de overgang horen of een andere oorzaak hebben.

Bij FemmePrex kun je terecht bij een gespecialiseerde gynaecoloog voor overgangsklachten, waaronder een onregelmatige menstruatie. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je in aanmerking wilt komen voor gedeeltelijke vergoeding via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over onregelmatige menstruatie tijdens de overgang

Hoe lang duurt een onregelmatige menstruatie in de overgang?

De duur verschilt per vrouw. De perimenopauze duurt gemiddeld vier tot acht jaar. Je cyclus kan die hele periode onregelmatig zijn. De onregelmatigheid stopt pas als je menstruatie definitief wegblijft en je in de menopauze bent, wat gemiddeld rond je 51e gebeurt. Bij de ene vrouw gaat dat snel, bij de andere duurt het jaren.

Kun je om de twee weken ongesteld zijn in de overgang?

Ja. In de perimenopauze kan je cyclus korter worden, soms tot minder dan eenentwintig dagen, waardoor het lijkt alsof je bijna om de twee weken ongesteld bent. Dat komt doordat de eerste helft van je cyclus korter wordt en je eisprong eerder valt. Het hoort bij de overgang, maar als het heel vaak gebeurt of gepaard gaat met hevig bloedverlies is het verstandig het te laten beoordelen.

Wat is het verschil tussen spotting en een normale menstruatie

Spotting is licht bloedverlies buiten je menstruatie om, vaak maar een paar druppels en bruin of lichtroze van kleur. Een menstruatie is zwaarder, duurt meestal een paar dagen en is helderrood. Spotting hoeft in de overgang meestal geen reden tot zorg te zijn, maar als het lang aanhoudt of na het vrijen optreedt hoort het nagekeken te worden.

Vanaf welke leeftijd wordt je menstruatie onregelmatig?

Bij de meeste vrouwen begint de menstruatie rond het 40e tot 45e levensjaar te veranderen. Dit is het begin van de perimenopauze. Bij sommige vrouwen gebeurt het eerder, soms al voor hun 40e. Bij andere pas later. Word je voor je 40e al onregelmatig ongesteld en heb je andere klachten, bespreek dit dan met een arts.

Hoe weet ik of ik in de perimenopauze zit?

Een onregelmatige menstruatie is vaak het eerste teken dat je in de perimenopauze zit. Meestal komen daar andere klachten bij, zoals opvliegers, slaapproblemen, stemmingswisselingen of een opgeblazen gevoel. Een bloedtest kan een aanwijzing geven, maar omdat je hormonen in deze fase sterk schommelen is de uitslag niet altijd doorslaggevend. Een gynaecoloog kijkt daarom naar het geheel van je klachten, je leeftijd en je cyclus.

Bronnen

• Randolph JF et al.: "Change in Estradiol and Follicle-Stimulating Hormone across the Early Menopausal Transition", Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 2011 (SWAN-studie).
• Harlow SD et al.: "Executive Summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop +10 (STRAW+10)", 2012.
• International Menopause Society: "Menstrual cycle changes in the menopause transition"
• NVOG, Richtlijn Management rondom menopauze (Nederlandse menopauzerichtlijn).