Anticonceptie tijdens de overgang: welke past bij jou en wanneer kun je stoppen?

Anticonceptie blijft in de overgang belangrijk, want je kunt nog zwanger worden totdat je echt door de overgang heen bent. Sommige vormen passen beter bij deze fase dan andere en verlichten soms tegelijk je overgangsklachten. Op een bepaald moment kun je veilig stoppen.

Veel vrouwen gebruiken al jaren dezelfde anticonceptie zonder erbij na te denken. Rond de overgang verandert dat. Je cyclus wordt onregelmatig, je leest dat de pil in deze fase andere risico's kan hebben en je vraagt je af of je er eigenlijk nog mee door moet gaan.

De kern is dat je vruchtbaarheid in de overgang afneemt, maar niet in één keer stopt. Je eierstokken laten steeds onregelmatiger een eicel rijpen, waardoor je eisprong grillig wordt en soms uitblijft. Zolang er af en toe nog een eisprong is, kun je zwanger worden. En doordat je cyclus onvoorspelbaar is, weet je niet meer wanneer dat gebeurt. Dat maakt twee vragen belangrijk: welke anticonceptie past nog bij deze fase en wanneer kun je er veilig mee stoppen.

In dit artikel

• Heb je nog anticonceptie nodig in de overgang?
• Welke anticonceptievormen zijn er en hoe betrouwbaar zijn ze?
• Welke anticonceptie past het best bij de overgang?
• Kan de pil je overgang maskeren?
• Wanneer kun je stoppen met anticonceptie in de overgang?
• Wanneer bespreek je je anticonceptie met een arts?

Heb je nog anticonceptie nodig in de overgang?

Ja, in de overgang heb je nog anticonceptie nodig als je een zwangerschap wilt voorkomen. In de perimenopauze wordt je eisprong onregelmatig, maar hij stopt niet meteen. Zolang er af en toe een eicel vrijkomt, kun je zwanger worden. Je kunt alleen niet meer voorspellen wanneer dat gebeurt, doordat je cyclus in de overgang onregelmatig wordt. Een onregelmatige cyclus is dus geen teken dat je niet meer vruchtbaar bent.

Welke anticonceptievormen zijn er en hoe betrouwbaar zijn ze?

De betrouwbaarheid van anticonceptie verschilt sterk per methode. Dat wordt uitgedrukt in het aantal zwangerschappen per honderd vrouwen in een jaar bij normaal gebruik. Hoe lager dat getal, hoe betrouwbaarder de methode. Cyclusmethoden en een condoom zitten aan de hoge kant, terwijl een spiraal of implantaat tot de betrouwbaarste vormen horen. De grafiek hieronder laat het verschil zien.

Hormoonspiraal

Een hormoonspiraal geeft via een klein staafje in je baarmoeder langzaam het hormoon progestageen af. Dat maakt het slijm in je baarmoederhals dik zodat zaadcellen er niet door kunnen en het houdt je baarmoederslijmvlies dun. Het is een van de betrouwbaarste methoden, met ongeveer 0,2 zwangerschappen per honderd vrouwen per jaar. Een bijkomend voordeel is dat een hormoonspiraal je menstruatie vaak lichter maakt.

Pil zonder oestrogeen

De pil zonder oestrogeen, ook wel de minipil genoemd, bevat alleen progestageen. Die remt de eisprong en maakt het slijm in je baarmoederhals ondoordringbaar voor zaadcellen. Bij normaal gebruik krijg je ongeveer 9 zwangerschappen per honderd vrouwen per jaar, vooral doordat je hem elke dag op tijd moet innemen. Deze pil is geschikt voor vrouwen voor wie de gewone pil met oestrogeen minder veilig is.

Koperspiraal

Een koperspiraal werkt zonder hormonen. Het koper maakt zaadcellen onschadelijk, waardoor er geen bevruchting plaatsvindt. Het is zeer betrouwbaar, met ongeveer 0,8 zwangerschappen per honderd vrouwen per jaar. Het is een goede keuze als je liever geen hormonen gebruikt. Een nadeel is dat je menstruatie er juist heviger van kan worden.

Condoom en andere barrièremethoden

Een condoom houdt zaadcellen tegen en is de enige methode die ook tegen soa beschermt. De betrouwbaarheid is lager dan die van een spiraal of pil, met ongeveer 18 zwangerschappen per honderd vrouwen per jaar, doordat er in de praktijk vaak iets misgaat. Je kunt een condoom goed combineren met een andere methode.

De combinatiepil met oestrogeen staat niet in dit rijtje, want die wordt op latere leeftijd en bij rokers meestal afgeraden. Oestrogeen verhoogt namelijk het risico op trombose en hart- en vaatziekten. Dat risico neemt toe met de leeftijd. Ook natuurlijke methoden zoals temperatuur meten of je cyclus bijhouden zijn in de overgang extra onbetrouwbaar, juist omdat je cyclus onregelmatig wordt en je eisprong niet meer te voorspellen is.

Welke anticonceptie past het best bij de overgang?

In de overgang passen hormoonvrije methoden en methoden zonder oestrogeen het best. De combinatiepil met oestrogeen wordt in deze fase vaak afgeraden, dus blijven de hormoonspiraal, de pil zonder oestrogeen en de koperspiraal over als veilige opties. Welke daarvan het beste bij je past hangt af van je klachten en je voorkeur.

Sommige methoden doen in deze fase meer dan zwangerschap voorkomen. Een hormoonspiraal maakt je menstruatie lichter, wat prettig is als je last hebt van zwaar bloedverlies of stolsels. De pil zonder oestrogeen kan onregelmatige bloedingen rustiger maken. Zo kies je een methode die tegelijk een deel van je overgangsklachten verlicht.

Er komt ook een moment waarop je vraag verschuift van zwangerschap voorkomen naar je overgangsklachten behandelen. Sommige vormen sluiten daar naadloos op aan. Een hormoonspiraal kan bijvoorbeeld de progestageencomponent zijn van hormoontherapie bij de overgang, waarbij je er oestrogeen bij krijgt tegen je klachten. Zo gaat je anticonceptie vloeiend over in je overgangsbehandeling.

Kan de pil je overgang maskeren?

Ja, de pil kan je overgang maskeren. Hormonale anticonceptie regelt je cyclus en geeft je een vaste bloeding in de stopweek, waardoor je niet merkt dat je eigen cyclus verandert. Ook klachten zoals opvliegers kunnen door de hormonen worden gedempt. Daardoor is bij vrouwen die de pil of een hormoonspiraal gebruiken lastig te zien of ze al in de overgang zijn. Hoe je de overgang toch herkent met de pil of een spiraal, leggen we in een aparte blog uit.

Wanneer kun je stoppen met anticonceptie in de overgang?

Je kunt stoppen met anticonceptie als de kans op een zwangerschap verwaarloosbaar klein is geworden. Wanneer dat is, hangt af van je leeftijd. Ben je ouder dan vijftig, dan kun je stoppen als je een jaar lang geen menstruatie hebt gehad. Ben je jonger dan vijftig, dan houd je twee jaar na je laatste menstruatie aan, omdat je cyclus op die leeftijd nog kan terugkomen. Rond je 52e is de kans op een natuurlijke zwangerschap zo klein dat veel vrouwen dan kunnen stoppen, ook zonder dat ze een vol jaar overslaan.

Bij hormonale anticonceptie is dit lastiger te bepalen, want je hebt geen natuurlijke menstruatie om op af te gaan. Je weet dan niet of je cyclus vanzelf al gestopt is. In dat geval kan een arts met een bloedtest of op basis van je leeftijd meedenken over het juiste moment om te stoppen.

Wanneer bespreek je je anticonceptie met een arts?

Het is verstandig je anticonceptie met een arts te bespreken als je twijfelt of je huidige methode nog bij deze fase past. Dat geldt zeker als je de combinatiepil met oestrogeen gebruikt, als je rookt of als je naast anticonceptie ook last hebt van overgangsklachten. Ook als je wilt weten of je al kunt stoppen, is een gesprek zinvol.

Een arts of gynaecoloog kan met je meedenken over de juiste methode, je helpen overstappen naar een vorm die beter bij de overgang past en beoordelen of je al door de overgang bent. Soms is daar een bloedtest voor nodig, soms zijn je leeftijd en het verloop van je klachten al voldoende.

Bij FemmePrex kun je terecht voor advies over anticonceptie en de overgang. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je in aanmerking wilt komen voor gedeeltelijke vergoeding via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over anticonceptie tijdens de overgang

Tot welke leeftijd heb je anticonceptie nodig?

Je hebt anticonceptie nodig totdat je zeker door de overgang heen bent. Ben je ouder dan vijftig, dan kun je stoppen na een jaar zonder menstruatie. Ben je jonger dan vijftig, dan geldt twee jaar. Rond je 52e is de kans op een zwangerschap zo klein dat stoppen voor veel vrouwen mogelijk is.

Mag je de pil blijven slikken in de overgang?

Dat hangt af van welke pil je gebruikt. De pil zonder oestrogeen, de minipil, mag je in de overgang meestal blijven gebruiken. De combinatiepil met oestrogeen wordt op latere leeftijd en bij rokers vaak afgeraden vanwege het risico op trombose en hart- en vaatziekten. Overleg met je arts of je pil nog bij deze fase past.

Stelt de pil de overgang uit?

Nee, de pil stelt de overgang niet uit. Je eierstokken gaan gewoon door met ouder worden, ook als je de pil slikt. Wat de pil wel doet, is je overgang verbergen. De hormonen regelen je cyclus en dempen klachten, waardoor je niet merkt dat de overgang al begonnen is.

Helpt de pil of hormoonspiraal tegen overgangsklachten?

Sommige vormen van hormonale anticonceptie kunnen overgangsklachten verlichten. Een hormoonspiraal maakt je menstruatie lichter en kan later onderdeel worden van hormoontherapie. De pil zonder oestrogeen kan onregelmatige bloedingen rustiger maken. Tegen opvliegers of stemmingsklachten helpt anticonceptie niet altijd, daarvoor is soms hormoontherapie met oestrogeen nodig.

Welke anticonceptie is het veiligst na je 50e?

Na je 50e zijn methoden zonder oestrogeen het veiligst. De hormoonspiraal, de pil zonder oestrogeen en de koperspiraal hebben geen verhoogd trombose-risico en zijn zeer betrouwbaar. De combinatiepil met oestrogeen wordt op deze leeftijd meestal afgeraden. Welke het best bij je past bespreek je met een arts.

Kun je zwanger worden met een hormoonspiraal?

De kans is heel klein. Een hormoonspiraal is een van de betrouwbaarste methoden, met ongeveer 0,2 zwangerschappen per honderd vrouwen per jaar. Zwanger worden kan in theorie dus wel, maar het gebeurt zelden. In de overgang biedt een hormoonspiraal daarmee zeer betrouwbare bescherming.

Bronnen

• NHG-Standaard Anticonceptie (Engelstalige uitgave).
• FSRH: Contraception for Women Aged Over 40 Years, 2017 (herzien 2023). https://fsrh.org/Common/Uploaded%20files/documents/fsrh-guideline-contraception-for-women-aged-over-40-years-august-2017-amended-july-2023-.pdf
• U.S. Office of Population Affairs (HHS): Contraceptive Options and Effectiveness, de betrouwbaarheidscijfers op basis van CDC en Trussell.
• NVOG, Richtlijn Management rondom menopauze.