PMS klachten: wat er in je cyclus gebeurt en waarom jij er meer last van hebt

Veel vrouwen herkennen het: in de weken voor je menstruatie voel je je anders dan normaal. Prikkelbaarder, vermoeider, gespannener. De klachten komen telkens terug op hetzelfde moment in de cyclus en verdwijnen zodra je ongesteld wordt. Dat patroon heeft een naam: PMS, ofwel premenstrueel syndroom.

Wat minder bekend is, is waarom de ene vrouw er nauwelijks last van heeft en de andere er elke maand door uitvalt. Het antwoord zit niet in afwijkende hormoonwaardes, maar in hoe gevoelig je hersenen reageren op de normale schommelingen die je cyclus met zich meebrengt.

In dit artikel

• Wat PMS is en hoe het verschilt van menstruatiepijn
• Wat er in je cyclus gebeurt bij PMS
• Waarom sommige vrouwen gevoeliger zijn voor hormoonschommelingen
• Welke klachten bij PMS horen
• Hoe je herkent of het PMS is
• Wat je kunt doen bij PMS-klachten
• Veelgestelde vragen

Wat is PMS?

PMS staat voor premenstrueel syndroom. Het is een verzamelnaam voor lichamelijke en stemmingsklachten die optreden in de tweede helft van je cyclus, de twee weken tussen je eisprong en je menstruatie. Zodra je menstruatie begint, verdwijnen de klachten doorgaans snel.

PMS is niet hetzelfde als gewone menstruatiepijn. Menstruatiepijn ontstaat op het moment dat je ongesteld wordt. PMS-klachten beginnen juist eerder, soms al tien tot veertien dagen voor je menstruatie, en verdwijnen zodra die er is.

Naar schatting heeft drie op de vier vrouwen in hun vruchtbare jaren weleens last van premenstruele klachten. Bij de meeste zijn die klachten mild. Bij een kleiner deel zijn ze zo ernstig dat ze het dagelijks functioneren beïnvloeden.

Wat gebeurt er in je cyclus bij PMS?

Om te begrijpen waarom PMS-klachten ontstaan, helpt het om te weten wat je hormonen doen in de loop van je cyclus.

Oestrogeen stijgt richting je eisprong

In de eerste helft van je cyclus neemt het oestrogeen geleidelijk toe. Je lichaam bereidt zich voor op een mogelijke eisprong. Veel vrouwen voelen zich in deze fase energieker en helderder van hoofd. Dat heeft direct te maken met de stijging van oestrogeen.

Een dip vlak voor de ovulatie

Net voor de eisprong maakt het oestrogeen een korte, scherpe daling. Die dip is van voorbijgaande aard, maar vrouwen die gevoelig zijn voor hormoonschommelingen kunnen hem wel degelijk merken.

Progesteron stijgt na de eisprong

Na de eisprong neemt het progesteron het over. Dit hormoon stijgt in de tweede helft van de cyclus, de luteale fase. Progesteron heeft een dempend effect op het zenuwstelsel. Bij sommige vrouwen leidt dat tot vermoeidheid, een zwaar gevoel of stemmingswisselingen.

De daling vlak voor je menstruatie

Als er geen bevruchting plaatsvindt, dalen zowel het oestrogeen als het progesteron in de dagen voor je menstruatie snel. Die gezamenlijke daling is het moment waarop PMS-klachten het sterkst zijn. Zodra de menstruatie begint en de hormoonspiegels laag en stabiel zijn, verdwijnen de klachten bij de meeste vrouwen.

Waarom hebben sommige vrouwen meer last van PMS dan andere?

Dit is een vraag die veel vrouwen zich stellen, zeker als ze horen dat hun hormoonwaardes gewoon normaal zijn. En dat klopt: als je bloed zou laten prikken tijdens je luteale fase, zouden de waarden van oestrogeen en progesteron niet afwijken van die van een vrouw zonder PMS-klachten.

Het verschil zit in de gevoeligheid voor de schommelingen. Sommige vrouwen reageren sterker op de normale hormoonwisselingen in hun cyclus. Hun hersenen en zenuwstelsel zijn gevoeliger voor de daling van oestrogeen en progesteron in de tweede helft van de cyclus. Dat kan samenhangen met de manier waarop neurotransmitters zoals serotonine en GABA op die schommelingen reageren.

Dat betekent ook dat een bloedtest bij PMS weinig toevoegt. Niet omdat er niets aan de hand is, maar omdat de oorzaak niet zit in een te hoog of te laag hormoongehalte. Het zit in de reactie van het lichaam op verandering.

Welke klachten horen bij PMS?

PMS-klachten zijn er in twee soorten: lichamelijke klachten en stemmingsklachten. Bij de meeste vrouwen komen beide voor, al verschilt de verhouding per persoon.

Lichamelijke klachten

Veelvoorkomende lichamelijke klachten zijn een opgezet of gespannen gevoel in de buik, gevoelige borsten, hoofdpijn, vermoeidheid en een opgeblazen gevoel. Ook slaapproblemen komen voor, net als trek in zoetigheid of een veranderde eetlust.

Stemmingsklachten

Bij stemmingsklachten gaat het vaak om prikkelbaarheid, somberheid, angstgevoelens, huilbuien of moeite met concentreren. Deze klachten zijn voor veel vrouwen zwaarder dan de lichamelijke kant van PMS, juist omdat ze moeilijker te plaatsen zijn.

Wanneer is het geen PMS maar PMDD?

Als de stemmingsklachten zo ernstig zijn dat ze je dagelijks functioneren ernstig beïnvloeden, werk, relaties of zelfzorg, kan er sprake zijn van PMDD. Dat is een zwaardere vorm waarbij de klachten niet mild maar invaliderend zijn. Het verschil tussen PMS en PMDD zit niet in het type klachten maar in de ernst en de impact op je leven.

Hoe weet je of het PMS is?

Er is geen bloedtest of scan die PMS aantoont. De diagnose wordt gesteld op basis van het patroon van je klachten. Daarvoor is een symptoomkalender het meest betrouwbare hulpmiddel.

Je houdt minimaal twee opeenvolgende cycli bij wanneer je welke klachten hebt en hoe zwaar die zijn. Als de klachten steeds terugkomen in de twee weken voor je menstruatie en verdwijnen zodra je ongesteld wordt, wijst dat sterk op PMS. Klachten die de hele maand aanwezig zijn, ook in de eerste helft van je cyclus, passen niet bij PMS en vragen om een andere verklaring.

Twee dingen zijn daarbij belangrijk. Ten eerste het moment: PMS-klachten horen in de luteale fase, na de eisprong. Ten tweede de vrije periode: er moeten minimaal een paar dagen per cyclus zijn waarin je je goed voelt. Is er nooit een vrije periode, dan is er mogelijk iets anders aan de hand, zoals een stemmingsstoornis of een schildklierprobleem.

Wat kun je doen bij PMS?

Er zijn meerdere manieren om PMS-klachten te verminderen. Welke aanpak het beste bij je past, hangt af van de ernst van je klachten en wat voor jou haalbaar is.

Leefstijl als eerste stap

Voor milde tot matige klachten is leefstijl vaak een zinvolle eerste stap. Regelmaat in je slaap en eetpatroon helpt je lichaam stabieler door de luteale fase te komen. Bewegen heeft een bewezen effect op stemmingsklachten, ook bij PMS. Minder cafeïne en alcohol in de tweede helft van je cyclus kan de klachten voor sommige vrouwen merkbaar verminderen. Sommige vrouwen ervaren baat bij magnesium of vitamine B6, al is het bewijs daarvoor beperkt en is het verstandig dit eerst met je huisarts te bespreken.

Wanneer heeft medicatie zin?

Als leefstijlaanpassingen onvoldoende helpen, zijn er medicamenteuze opties. Bij overwegend stemmingsklachten kunnen SSRI's, een type antidepressivum, effectief zijn. Ze worden bij PMS soms alleen in de luteale fase ingezet, niet de hele maand. Dit is iets om met je huisarts of gynaecoloog te bespreken, niet iets om zelf te bepalen.

Wanneer is hormoontherapie een optie?

Bij sommige vrouwen helpt het onderdrukken van de hormoonschommelingen zelf. Hormonale anticonceptie kan de cyclische pieken en dalen afvlakken, waardoor de klachten verminderen. Niet elke vorm van anticonceptie werkt hetzelfde bij PMS, dus ook hier is begeleiding van een gynaecoloog belangrijk. Meer over de beschikbare behandelopties vind je op de medicatiepagina van FemmePrex.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Voor veel vrouwen zijn PMS-klachten beheersbaar. Maar er zijn situaties waarin het verstandig is om een huisarts of gynaecoloog te raadplegen:

• Je klachten zijn zo ernstig dat je er meerdere dagen per maand niet normaal kunt functioneren op werk, thuis of in je relaties.
• Leefstijlaanpassingen hebben je klachten niet verbeterd.
• Je herkent je in de stemmingsklachten maar twijfelt of het PMS is of iets anders.
• Je hebt last van ernstige somberheid, angst of gedachten die je zorgen maken.
• Je klachten zijn de laatste tijd zwaarder geworden zonder duidelijke reden.

Een gynaecoloog kan met je meekijken naar het patroon van je klachten, andere oorzaken uitsluiten en samen met jou bepalen welke aanpak bij jou past.

Veelgestelde vragen over PMS

Wat zijn de meest voorkomende PMS klachten?

PMS-klachten vallen uiteen in lichamelijke en stemmingsklachten. Lichamelijk gaat het vaak om een opgezet gevoel in de buik, gevoelige borsten, hoofdpijn en vermoeidheid. Bij stemmingsklachten zijn prikkelbaarheid, somberheid en huilbuien het meest voorkomend. De klachten beginnen in de twee weken voor de menstruatie en verdwijnen zodra die er is.

Hoe weet je of je PMS of PMDD hebt?

Het verschil zit niet in het type klachten maar in de ernst en de impact. Bij PMS zijn de klachten vervelend maar beheersbaar. Bij PMDD zijn ze zo ernstig dat ze het dagelijks functioneren ernstig verstoren. Een symptoomkalender over twee cycli geeft de meeste duidelijkheid. Een gynaecoloog kan je helpen onderscheid te maken.

Zijn je hormoonwaardes afwijkend bij PMS?

Nee. Bij vrouwen met PMS zijn de hormoonwaardes zelf niet abnormaal. Het verschil zit in de gevoeligheid van de hersenen voor de normale schommelingen van oestrogeen en progesteron tijdens de cyclus. Een bloedtest toont PMS daarom niet aan.

Vanaf welke leeftijd kun je PMS krijgen?

PMS kan optreden zodra je menstrueert, maar de klachten worden vaak duidelijker in de late twintig en dertiger jaren. Rond de perimenopauze, de aanloop naar de overgang, kunnen de klachten tijdelijk verergeren door toenemende hormoonschommelingen.

Verdwijnt PMS na de overgang?

Ja, PMS stopt na de menopauze omdat de cyclische hormoonschommelingen wegvallen. In de perimenopauze kunnen de klachten echter eerst erger worden voordat ze verdwijnen. Vrouwen die gevoelig zijn voor hormoonschommelingen kunnen in de overgang ook meer overgangsklachten ervaren.

Kan de pil helpen bij PMS?

Dat kan, maar niet elke pil werkt hetzelfde. Sommige vormen van hormonale anticonceptie vlakken de hormoonschommelingen af en verminderen daarmee de klachten. Bij andere vormen blijven de klachten bestaan of worden ze juist erger. Welke optie bij jou past, bespreek je het beste met een gynaecoloog.

Bronnen

1. Backstrom T, Andreen L, Birzniece V et al.: “The role of hormones and hormonal treatments in premenstrual syndrome.” CNS Drugs, 2003.
2. Yonkers KA, O’Brien PM, Eriksson E: “Premenstrual syndrome.” The Lancet, 2008.
3. American College of Obstetricians and Gynecologists: “Premenstrual syndrome (PMS).” 2021.
4. International Society for Premenstrual Disorders (ISPMD): “Consensus statements.” 2011.