FemmePrex | Hoofdpijn tijdens de overgang: oorzaken en wat helpt

Hoofdpijn tijdens de overgang is een veelvoorkomende klacht. Naar schatting heeft 60 tot 70% van de vrouwen in de overgang regelmatig last van hoofdpijn. Dat heeft een directe hormonale oorzaak.

Oestrogeenschommelingen beïnvloeden de bloedvaten en de communicatie tussen hersenen en eierstokken. Als de oestrogeenspiegel sterk fluctueert, reageert de hypofyse door extra FSH aan te maken. Die reactie kan hoofdpijn uitlokken. Bij vrouwen die al vatbaar waren voor hoofdpijn of migraine kunnen de klachten in de overgang verergeren. Bij vrouwen zonder voorgeschiedenis kan hoofdpijn voor het eerst optreden.

In dit artikel

Waarom de overgang hoofdpijn veroorzaakt
Spanningshoofdpijn of migraine?
Wat hoofdpijn tijdens de overgang verergert
Helpt hormoontherapie bij hoofdpijn tijdens de overgang?
Wat helpt bij hoofdpijn tijdens de overgang?
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Veelgestelde vragen

Waarom de overgang hoofdpijn veroorzaakt

Hoofdpijn tijdens de overgang heeft een directe hormonale oorzaak. Oestrogeen beïnvloedt de bloedvaten in de hersenen en speelt een rol in de regulatie van pijngevoeligheid via neurotransmitters zoals serotonine. Als de oestrogeenspiegel schommelt of daalt, kunnen de bloedvaten zich snel verwijden of vernauwen. Dat is een bekende trigger voor hoofdpijn en migraine.

Daarnaast beïnvloeden oestrogeenschommelingen de communicatie tussen de hersenen en de eierstokken. De hypofyse, een kleine hormoonklier onder de hersenen, registreert de dalende oestrogeenspiegel en reageert door meer FSH aan te maken. Die hormonale cascade kan hoofdpijn uitlokken.

De klachten zijn het meest uitgesproken in de perimenopauze, wanneer de hormoonspiegels het sterkst schommelen. Na de menopauze, als de hormoonspiegels stabiliseren op een lager maar constanter niveau, nemen de hoofdpijnklachten bij veel vrouwen af.

Spanningshoofdpijn of migraine?

Niet alle hoofdpijn tijdens de overgang is hetzelfde. Het onderscheid tussen spanningshoofdpijn en migraine is belangrijk omdat de behandeling verschilt.

Spanningshoofdpijn

Spanningshoofdpijn voelt als een drukkende of trekkende pijn, vaak aan beide kanten van het hoofd of als een strakke band. De pijn is doorgaans mild tot matig en verergert niet bij lichamelijke activiteit. Misselijkheid of gevoeligheid voor licht en geluid zijn niet typisch voor spanningshoofdpijn. In de overgang neemt spanningshoofdpijn toe door stress, slaaptekort en spierspanning in nek en schouders.

Migraine

Migraine kenmerkt zich door een bonzende of kloppende pijn, vaak aan één kant van het hoofd. De aanvallen gaan gepaard met misselijkheid, braken of gevoeligheid voor licht en geluid. Lichamelijke activiteit verergert de pijn. Migraineaanvallen kunnen uren tot dagen duren. Bij vrouwen die al migraine hadden voor de overgang kunnen de aanvallen in de perimenopauze frequenter of heviger worden door de hormonale schommelingen.

Hoe weet je welke je hebt?

Een hoofdpijndagboek helpt om het patroon te herkennen. Noteer wanneer de hoofdpijn optreedt, hoe lang hij duurt, hoe intens hij is en welke andere klachten er zijn. Als er een verband is met de cyclus of hormonale schommelingen wordt dat in een dagboek snel zichtbaar.

Wat hoofdpijn tijdens de overgang verergert

Naast de directe hormonale oorzaak zijn er factoren die hoofdpijn tijdens de overgang kunnen versterken. Het herkennen van deze triggers kan helpen om de frequentie en ernst van de aanvallen te verminderen.

Slaaptekort en nachtzweten

Nachtzweten tijdens de overgang verstoort de slaap en slaaptekort is een bekende trigger voor zowel spanningshoofdpijn als migraine. Vrouwen die structureel slecht slapen door hormonale klachten hebben een hogere kans op hoofdpijn overdag. Lees meer over slecht slapen tijdens de overgang.

Stress en spanning

Stress verhoogt de aanmaak van cortisol en veroorzaakt spierspanning in nek en schouders, twee bekende triggers voor spanningshoofdpijn. Stemmingswisselingen tijdens de overgang kunnen het stressniveau verder verhogen en daarmee de kans op hoofdpijn vergroten.

Uitdroging

Onvoldoende vochtinname is een onderschatte trigger voor hoofdpijn. Vrouwen die door opvliegers of nachtzweten veel vocht verliezen zijn extra vatbaar. Voldoende water drinken, minimaal 1,5 tot 2 liter per dag, kan de frequentie van hoofdpijnaanvallen verminderen.

Alcohol en cafeïne

Alcohol verwijdt de bloedvaten en kan direct een migraineaanval uitlokken. Cafeïne heeft een tweeledig effect: te weinig cafeïne bij gewenning kan onttrekkingshoofdpijn veroorzaken, te veel cafeïne verstoort de slaap en verhoogt het stressniveau.

Opvliegers

De plotselinge vaatverwijding bij een opvlieger kan direct hoofdpijn uitlokken. Vrouwen die frequent opvliegers hebben lopen daardoor ook een hoger risico op hoofdpijn.

Helpt hormoontherapie bij hoofdpijn tijdens de overgang?

Hormoontherapie kan hoofdpijn tijdens de overgang zowel verbeteren als verergeren. Dat hangt af van het type hoofdpijn, de vorm van hormoontherapie en de individuele gevoeligheid van de vrouw.

Wanneer hormoontherapie helpt

Bij vrouwen waarbij hoofdpijn direct samenhangt met oestrogeenschommelingen kan hormoontherapie verlichting bieden. Door de oestrogeenspiegel te stabiliseren verdwijnen de pieken en dalen die hoofdpijn uitlokken. Transdermaale hormoontherapie via een pleister of gel geeft een stabielere hormoonafgifte dan orale tabletten en heeft daardoor bij veel vrouwen een gunstiger effect op hoofdpijn en migraine.

Wanneer hormoontherapie hoofdpijn kan verergeren

Bij sommige vrouwen, met name vrouwen met een voorgeschiedenis van migraine met aura, kan hormoontherapie de klachten juist verergeren. Oestrogeen kan bij deze groep de gevoeligheid van de bloedvaten verder verhogen. Migraine met aura in combinatie met oestrogeengebruik is bovendien geassocieerd met een licht verhoogd risico op trombose. Een gynaecoloog beoordeelt samen met je of hormoontherapie passend is gezien jouw voorgeschiedenis.

Stopweek en anticonceptiepil

Vrouwen die de anticonceptiepil gebruiken kunnen tijdens de stopweek hoofdpijn ervaren door de plotselinge oestrogeendaling. Het doorslikkken van de pil zonder stopweek kan in dat geval verlichting bieden. Dit is een beslissing die samen met een gynaecoloog wordt gemaakt.

Wat helpt bij hoofdpijn tijdens de overgang?

Bij hoofdpijn tijdens de overgang is de aanpak gericht op het verminderen van triggers en het aanpakken van de onderliggende hormonale oorzaak.

Houd een hoofdpijndagboek bij

Een hoofdpijndagboek is het meest waardevolle hulpmiddel bij hormonale hoofdpijn. Noteer dagelijks wanneer de hoofdpijn optreedt, hoe intens hij is, hoe lang hij duurt en welke andere klachten of omstandigheden er zijn. Na twee tot drie cycli wordt het patroon zichtbaar en kan een arts beoordelen of de hoofdpijn hormonaal is en welke behandeling het beste aansluit.

Leefstijl

Regelmaat in slaap, maaltijden en beweging vermindert de hormonale schommelingen die hoofdpijn uitlokken. Voldoende water drinken, het beperken van alcohol en cafeïne en stressreductie via ademhalingsoefeningen of mindfulness kunnen de frequentie van hoofdpijnaanvallen verminderen. Regelmatige lichte beweging zoals wandelen of yoga ondersteunt de hormoonbalans en vermindert spierspanning.

Pijnstillers

Pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen kunnen acute aanvallen verlichten. Het is belangrijk om overmatig gebruik te voorkomen: bij meer dan 10 tot 15 dagen per maand pijnstillers gebruiken kan medicatie-overgebruikshoofdpijn ontstaan, waarbij de pijnstiller zelf hoofdpijn veroorzaakt.

Hormoontherapie

Bij vrouwen waarbij hoofdpijn direct samenhangt met oestrogeenschommelingen kan hormoontherapie de frequentie en ernst van de aanvallen verminderen. Transdermaale hormoontherapie heeft daarbij de voorkeur boven orale tabletten vanwege de stabielere hormoonafgifte. Een gynaecoloog beoordeelt samen met je of dit passend is.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Hoofdpijn tijdens de overgang is in veel gevallen goed te beheersen met leefstijlaanpassingen en zo nodig pijnstillers. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om een arts te raadplegen. Het is verstandig om hulp te zoeken als:

Hoofdpijn frequent voorkomt, meer dan vier keer per maand
De aanvallen heviger of langduriger worden
Pijnstillers onvoldoende verlichting geven of je ze meer dan 10 dagen per maand gebruikt
Hoofdpijn gepaard gaat met neurologische verschijnselen zoals gezichtsstoornissen, tintelingen of spraakproblemen
Je voor het eerst migraine ervaart in de overgang
Je wilt weten of hormoontherapie een optie is voor jouw situatie

Een gynaecoloog kan beoordelen of de hoofdpijn hormonaal is, andere oorzaken uitsluiten en een behandelplan opstellen. Bij FemmePrex kun je terecht bij een gespecialiseerde gynaecoloog voor hoofdpijn en andere overgangsklachten. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je in aanmerking wilt komen voor gedeeltelijke vergoeding via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over hoofdpijn tijdens de overgang

Gaat hoofdpijn tijdens de overgang vanzelf over?

Bij veel vrouwen nemen de hoofdpijnklachten af nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren. De perimenopauze, met de sterkste hormonale schommelingen, is voor de meeste vrouwen de zwaarste periode. Dat betekent niet dat alle vrouwen na de menopauze klachtenvrij zijn. Bij vrouwen met een voorgeschiedenis van migraine kunnen aanvallen ook na de menopauze aanhouden, zij het vaak minder frequent.

Wat is het verschil tussen hormonale hoofdpijn en migraine?

Hormonale hoofdpijn is een overkoepelende term voor hoofdpijn die samenhangt met oestrogeenschommelingen. Migraine is een specifieke vorm van hoofdpijn met kenmerkende symptomen: bonzende pijn aan één kant van het hoofd, misselijkheid en gevoeligheid voor licht en geluid. Niet alle hormonale hoofdpijn is migraine. Spanningshoofdpijn, die voelt als een drukkende band om het hoofd, komt ook veel voor tijdens de overgang en heeft een andere aanpak dan migraine.

Helpt hormoontherapie altijd bij hoofdpijn tijdens de overgang?

Nee. Bij vrouwen waarbij hoofdpijn direct samenhangt met oestrogeenschommelingen kan hormoontherapie verlichting bieden. Bij vrouwen met migraine met aura kan hormoontherapie de klachten juist verergeren. De effectiviteit hangt ook af van de vorm van hormoontherapie: transdermaale toediening via een pleister of gel geeft een stabielere hormoonafgifte dan orale tabletten en heeft bij veel vrouwen een gunstiger effect op hoofdpijn.

Waarom heb ik juist aan het begin van de overgang meer hoofdpijn?

In de vroege perimenopauze zijn de hormonale schommelingen het grootst. De oestrogeenspiegel fluctueert sterk voordat hij structureel daalt. Die schommelingen zijn de belangrijkste trigger voor hormonale hoofdpijn. Naarmate de overgang vordert en de hormoonspiegels stabieler worden, nemen de klachten bij veel vrouwen af.

Kan ik gewoon pijnstillers blijven gebruiken bij hoofdpijn in de overgang?

Pijnstillers zoals paracetamol of ibuprofen kunnen acute aanvallen verlichten maar lossen de onderliggende hormonale oorzaak niet op. Bij frequent gebruik, meer dan 10 tot 15 dagen per maand, kan medicatie-overgebruikshoofdpijn ontstaan waarbij de pijnstiller zelf hoofdpijn veroorzaakt. Als je pijnstillers regelmatig nodig hebt is het verstandig dit te bespreken met een arts om de onderliggende oorzaak aan te pakken.

Krijg je meer hoofdpijn in de overgang? Dit is waarom