Gewrichtspijn tijdens de overgang begrijpen en aanpakken

Gewrichtspijn tijdens de overgang is een veelvoorkomende klacht. De overgang wordt vaak geassocieerd met opvliegers en nachtelijk zweten, maar gewrichtspijn treft naar schatting 40% van de vrouwen in de overgang, soms al voordat andere klachten optreden.

Oestrogeen speelt een beschermende rol in de gezondheid van gewrichten: het ondersteunt de aanmaak van gewrichtsvloeistof, beschermt kraakbeen tegen slijtage en remt ontstekingsreacties. Als de oestrogeenspiegel daalt tijdens de overgang, worden gewrichten gevoeliger voor pijn en ontsteking.

In dit artikel

• Waarom de overgang gewrichtspijn veroorzaakt
• Welke gewrichten worden het meest getroffen en hoe voelt het?
• Is het de overgang of artrose of reuma?
• Wat helpt bij gewrichtspijn tijdens de overgang?
• Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
• Veelgestelde vragen

Waarom de overgang gewrichtspijn veroorzaakt

Gewrichtspijn tijdens de overgang heeft een directe hormonale oorzaak. Oestrogeen is niet alleen betrokken bij de voortplanting maar speelt ook een essentiële rol in de gezondheid van gewrichten en bindweefsel.

Kraakbeen, het weefsel dat gewrichten bekleedt en beschermt, bestaat voor ongeveer 80% uit water. Oestrogeen helpt bij de regulering van lichaamsvloeistoffen en ondersteunt daarmee de hydratatie van kraakbeen. Als de oestrogeenspiegel daalt, neemt ook de hydratatie van kraakbeen af. Het weefsel wordt droger en minder veerkrachtig, waardoor gewrichten gevoeliger worden voor druk en wrijving.

Daarnaast heeft oestrogeen een ontstekingsremmende werking. Bij dalend oestrogeen neemt die beschermende werking af, waardoor gewrichten gevoeliger worden voor ontstekingsreacties. Dit verklaart waarom gewrichtspijn tijdens de overgang vaak gepaard gaat met zwelling en warmte in de gewrichten.

Welke gewrichten worden het meest getroffen en hoe voelt het?

Gewrichtspijn tijdens de overgang kan in principe elk gewricht treffen, maar sommige gewrichten zijn gevoeliger dan anderen. De meest getroffen gewrichten zijn de handen en vingers, de knieën, de heupen, de schouders en de nek.

Een kenmerkend patroon is ochtendstijfheid. Veel vrouwen merken dat de pijn en stijfheid 's ochtends het ergst zijn en in de loop van de dag afnemen. Dit hangt samen met uitdroging tijdens de nacht: kraakbeen neemt overdag vocht op bij beweging maar verliest dat 's nachts gedeeltelijk weer. Bij vrouwen die ook last hebben van nachtzweten tijdens de overgang kan uitdroging dit effect versterken.

De pijn kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige vrouwen ervaren een zeurende achtergrondpijn, anderen een scherpe pijn bij beweging. Zwelling, warmte of een gevoel van stijfheid zonder duidelijke pijn komen ook voor. De klachten kunnen per dag en per cyclus verschillen, wat samenhangt met de hormonale schommelingen in de perimenopauze.

Is het de overgang of artrose of reuma?

Gewrichtspijn tijdens de overgang kan moeilijk te onderscheiden zijn van andere gewrichtaandoeningen. Dat is belangrijk om te weten omdat de behandeling verschilt.

Artrose

Artrose is slijtage van het kraakbeen en komt vaker voor naarmate men ouder wordt. De overgang en artrose kunnen tegelijkertijd optreden omdat beide samenhangen met leeftijd. Het onderscheid zit in het patroon: bij artrose zijn de klachten vaak eenzijdig en gebonden aan een specifiek gewricht dat mechanisch belast wordt, zoals een knie of heup. Bij gewrichtspijn door de overgang zijn de klachten vaker symmetrisch en treffen ze meerdere gewrichten tegelijk.

Reumatoïde artritis

Reumatoïde artritis is een auto-immuunziekte waarbij het immuunsysteem het eigen gewrichtsweefsel aanvalt. De klachten lijken op overgangsgebonden gewrichtspijn: ochtendstijfheid, zwelling en pijn in meerdere gewrichten. Een belangrijk onderscheid is dat reumatoïde artritis gepaard gaat met aanhoudende zwelling en warmte in de gewrichten en dat bloedonderzoek specifieke ontstekingswaarden laat zien. Via bloedonderzoek kan een arts reumatoïde artritis uitsluiten.

Het verouderingsproces

Niet alle gewrichtspijn bij vrouwen in de overgang is hormonaal van oorsprong. Gewrichtspijn kan ook een gevolg zijn van het algemene verouderingsproces, eerdere blessures of overbelasting. Een gynaecoloog of huisarts kan helpen bepalen of de overgang een rol speelt.

Wat helpt bij gewrichtspijn tijdens de overgang?

Bij gewrichtspijn tijdens de overgang is de aanpak gericht op het verminderen van de ontstekingsgevoeligheid en het aanpakken van de onderliggende hormonale oorzaak.

Beweging

Regelmatige beweging is de meest effectieve leefstijlmaatregel bij gewrichtspijn tijdens de overgang. Beweging stimuleert de aanmaak van gewrichtsvloeistof, houdt kraakbeen gehydrateerd en versterkt de spieren rondom de gewrichten. Dat vermindert de druk op het gewricht zelf. Vermoeidheid door slaaptekort kan beweging belemmeren. Lees meer over vermoeidheid tijdens de overgang. Laagdrempelige vormen van beweging zoals wandelen, zwemmen of fietsen zijn bij gewrichtspijn beter geschikt dan intensieve sporten met veel schokbelasting.

Voeding en hydratatie

Voldoende water drinken ondersteunt de hydratatie van kraakbeen. Een voedingspatroon rijk aan ontstekingsremmende voedingsstoffen, zoals omega-3 vetzuren uit vette vis, groenten en fruit, kan de ontstekingsgevoeligheid verminderen. Bewerkte voeding, suiker en alcohol kunnen ontstekingsreacties versterken.

Hormoontherapie

Hormoontherapie pakt de onderliggende oorzaak aan door de oestrogeenspiegel te stabiliseren. Dit kan de gewrichtspijn verminderen doordat de beschermende werking van oestrogeen op kraakbeen en gewrichtsvloeistof wordt hersteld. Of hormoontherapie passend is hangt af van de individuele situatie en medische voorgeschiedenis. Een gynaecoloog beoordeelt dit samen met je.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Gewrichtspijn tijdens de overgang is in veel gevallen tijdelijk en neemt af nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om een arts te raadplegen. Het is verstandig om hulp te zoeken als:

• Gewrichtspijn aanhoudend is en het dagelijks functioneren belemmert
• De pijn gepaard gaat met zwelling, warmte of roodheid in een gewricht
• Meerdere gewrichten tegelijk pijnlijk of gezwollen zijn
• De pijn 's ochtends langer dan een uur aanhoudt
• Leefstijlaanpassingen onvoldoende verlichting geven
• Je wilt weten of de gewrichtspijn hormonaal is of een andere oorzaak heeft

Een gynaecoloog kan beoordelen of de overgang een rol speelt en of hormoontherapie een optie is. Bij FemmePrex kun je terecht bij een gespecialiseerde gynaecoloog voor gewrichtspijn en andere overgangsklachten. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je in aanmerking wilt komen voor gedeeltelijke vergoeding via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over gewrichtspijn in de overgang

Gaat gewrichtspijn door de overgang vanzelf over?

Bij veel vrouwen nemen de gewrichtsklachten af nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren. Dat kan enkele maanden tot jaren duren. Bij vrouwen waarbij de gewrichtspijn samenhangt met artrose of een andere onderliggende aandoening verdwijnt de pijn niet vanzelf. Vroeg ingrijpen met leefstijlaanpassingen of hormoontherapie kan de duur en ernst van de klachten verminderen.

Welke gewrichten zijn het meest vatbaar voor pijn tijdens de overgang?

De meest getroffen gewrichten zijn de handen en vingers, de knieën, de heupen, de schouders en de nek. Gewrichten die veel worden belast of veel bewegingen maken zijn over het algemeen gevoeliger. De klachten zijn bij gewrichtspijn door de overgang vaak symmetrisch: beide handen, beide knieën of beide schouders tegelijk.

Helpt hormoontherapie tegen gewrichtspijn?

Hormoontherapie kan gewrichtspijn tijdens de overgang verminderen door de oestrogeenspiegel te stabiliseren. Dit herstelt de beschermende werking van oestrogeen op kraakbeen en gewrichtsvloeistof. Sommige vrouwen melden een significante verbetering van gewrichtsklachten na het starten met hormoontherapie. Of hormoontherapie passend is hangt af van de individuele situatie en medische voorgeschiedenis.

Wat is het verschil tussen gewrichtspijn door de overgang en artrose?

Bij gewrichtspijn door de overgang zijn de klachten vaak symmetrisch en treffen ze meerdere gewrichten tegelijk. Ze hangen samen met hormonale schommelingen en kunnen per dag variëren. Bij artrose is er sprake van slijtage van kraakbeen in een specifiek gewricht dat mechanisch belast wordt. De pijn bij artrose is vaak eenzijdig en neemt toe bij belasting. Via onderzoek en beeldvorming kan een arts het onderscheid maken.

Waarom is gewrichtspijn 's ochtends het ergst?

Kraakbeen neemt overdag vocht op bij beweging maar verliest dat 's nachts gedeeltelijk weer. 's Ochtends is het kraakbeen daardoor droger en minder veerkrachtig, wat stijfheid en pijn veroorzaakt. Bij vrouwen die ook last hebben van nachtzweten kan uitdroging tijdens de nacht dit effect versterken. Beweging en voldoende vochtinname helpen om de ochtendstijfheid sneller te verminderen.

Bronnen

1. Alpízar Rodríguez D, Pluchino N, Canny L et al.: "The role of sex hormones in musculoskeletal health." Seminars in Arthritis and Rheumatism, 2017
2. International Menopause Society: "Musculoskeletal health and the menopause"
3. Dutch Menopause Society