FemmePrex | Blaasontsteking en de overgang: oorzaken en wat helpt

Blaasontstekingen komen tijdens en na de overgang significant vaker voor. Naar schatting heeft één op de drie vrouwen in de perimenopauze last van terugkerende blaasontstekingen, oplopend tot 55% na de menopauze. De oorzaak is hormonaal.

Dalend oestrogeen maakt het slijmvlies van de blaas en urethra dunner en kwetsbaarder. Tegelijkertijd neemt het aantal beschermende lactobacillen in de vagina af en verstoort de pH-balans. Daardoor kunnen bacteriën makkelijker de blaas binnendringen en een infectie veroorzaken. Een antibioticakuur lost de infectie op maar pakt de onderliggende hormonale oorzaak niet aan. Daardoor komt de blaasontsteking terug.

In dit artikel

Waarom krijg je vaker een blaasontsteking tijdens en na de overgang?
Hoe herken je een blaasontsteking door de overgang?
Wat zijn de behandelopties bij een blaasontsteking?
Wat kun je zelf doen om blaasontstekingen te voorkomen?
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
Veelgestelde vragen over blaasontstekingen en de overgang

Waarom krijg je vaker een blaasontsteking tijdens en na de overgang?

Blaasontstekingen ontstaan doordat bacteriën de blaas binnendringen via de urethra. Tijdens en na de overgang zijn er drie hormonale veranderingen die dat makkelijker maken.

Dunner slijmvlies van de blaas en urethra

Oestrogeen onderhoudt het slijmvlies van de blaas en urethra. Als de oestrogeenspiegel daalt, wordt dat slijmvlies dunner, droger en kwetsbaarder. De beschermende laag die bacteriën tegenhoudt wordt zwakker waardoor infecties sneller ontstaan. Bij vrouwen is de urethra bovendien korter dan bij mannen, waardoor bacteriën sowieso een kortere weg hebben naar de blaas. Dit maakt blaasontstekingen onderdeel van het bredere Genitourinair Syndroom van de Menopauze, ook wel GSM genoemd, dat ook vaginale droogheid omvat.

Verstoorde pH-balans en verlies van lactobacillen

Oestrogeen ondersteunt de aanwezigheid van lactobacillen in de vagina. Dit zijn melkzuurbacteriën die een zure pH-balans in stand houden en daarmee schadelijke bacteriën tegenhouden. Als de oestrogeenspiegel daalt, nemen de lactobacillen af en stijgt de pH-waarde. Daardoor kunnen bacteriën zoals E. coli, die in 90% van de gevallen de veroorzaker zijn van blaasontstekingen, makkelijker de blaas bereiken.

Verzwakking van de bekkenbodem

Oestrogeen speelt ook een rol bij de stevigheid van de bekkenbodemspieren. Een verzwakte bekkenbodem beïnvloedt de werking van de blaas en kan bijdragen aan een verhoogde vatbaarheid voor infecties.

Hoe herken je een blaasontsteking door de overgang?

De symptomen van een blaasontsteking tijdens of na de overgang zijn vergelijkbaar met die van een gewone blaasontsteking maar kunnen worden verward met andere overgangsklachten.

Symptomen van een blaasontsteking

De meest voorkomende symptomen zijn een brandend of pijnlijk gevoel bij het plassen, een verhoogde aandrang om te plassen terwijl de blaas nauwelijks vol is, troebele of sterk ruikende urine en pijn in de onderbuik of het schaambeen. Bij een ernstigere infectie waarbij de nieren betrokken zijn kunnen ook koorts, rillingen en pijn in de rug of zij optreden. In dat geval is het verstandig om direct een arts te raadplegen.

Wanneer is het geen blaasontsteking?

Niet alle klachten rondom plassen wijzen op een blaasontsteking. Een branderig gevoel bij het plassen kan ook worden veroorzaakt door vaginale droogheid waarbij de dunne slijmvliezen geïrriteerd raken door urine. Een sterke of onaangename vaginale geur kan wijzen op een bacteriële vaginose of schimmelinfectie. Bij twijfel is het verstandig om een arts te raadplegen die de juiste diagnose kan stellen.

Wat zijn de behandelopties bij een blaasontsteking?

Bij een blaasontsteking tijdens of na de overgang zijn er twee niveaus van behandeling: de infectie zelf aanpakken en de onderliggende hormonale oorzaak behandelen.

Antibiotica

Antibiotica is de standaardbehandeling voor een blaasontsteking en lost de infectie effectief op. Bij terugkerende blaasontstekingen is antibiotica echter onvoldoende als enige behandeling. Het middel pakt de infectie aan maar herstelt het dunner geworden slijmvlies niet en brengt de lactobacillen niet terug. Daardoor blijft de vatbaarheid voor nieuwe infecties bestaan en komt de blaasontsteking terug.

Lokale hormoontherapie

Lokale oestrogeentherapie pakt de onderliggende hormonale oorzaak aan. Door oestrogeen lokaal in de vagina aan te brengen herstelt het slijmvlies van de vagina en urethra, neemt de pH-balans weer af en keren de lactobacillen terug. Onderzoek toont aan dat lokale oestrogeentherapie het aantal terugkerende blaasontstekingen significant vermindert.

Lokale hormoontherapie werkt het best bij vrouwen na de menopauze waarbij de oestrogeenproductie structureel laag is. Bij vrouwen in de perimenopauze die nog oestrogeen aanmaken is de situatie genuanceerder en beoordeelt een gynaecoloog of lokale behandeling zinvol is.

Lokale oestrogeentherapie heeft een gunstig veiligheidsprofiel en kan langdurig worden gebruikt. Een gynaecoloog beoordeelt samen met je welke vorm het beste past bij jouw situatie.

Wat kun je zelf doen om blaasontstekingen te voorkomen?

Naast medische behandeling zijn er leefstijlmaatregelen die de kans op blaasontstekingen kunnen verminderen.

Voldoende drinken

Voldoende water drinken, minimaal 1,5 tot 2 liter per dag, spoelt bacteriën uit de blaas en urethra. Verdunde urine is minder agressief voor het al kwetsbare slijmvlies. Het beperken van alcohol en koffie kan ook helpen omdat deze de blaas extra prikkelen.

Plassen na seks

Na seksuele activiteit zo snel mogelijk plassen vermindert de kans dat bacteriën die tijdens de seks in de urethra zijn terechtgekomen de blaas bereiken. Dit is bij vrouwen in de overgang extra belangrijk omdat het slijmvlies al kwetsbaarder is.

Ademend ondergoed en hygiëne

Katoenen ondergoed houdt de huid droger dan synthetische materialen en vermindert de kans op bacteriegroei. Vermijd vaginale spoelingen en sterk geparfumeerde producten want die verstoren de pH-balans en de beschermende bacterieflora.

Voeding

Veenbessenextract wordt vaak genoemd als middel tegen blaasontstekingen. Het bewijs hiervoor is beperkt en inconsistent. Een voedingspatroon rijk aan vezels ondersteunt wel de darmgezondheid, wat indirect de bacteriebalans in de omgeving van de vagina en blaas kan beïnvloeden.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Een enkele blaasontsteking is goed te behandelen met antibiotica via de huisarts. Maar bij terugkerende blaasontstekingen is het verstandig om verder te kijken naar de onderliggende oorzaak. Het is verstandig om hulp te zoeken als:

Je meer dan twee of drie blaasontstekingen per jaar hebt
Een blaasontsteking gepaard gaat met koorts, rillingen of pijn in de rug of zij
De klachten aanhouden na een antibioticakuur
Je twijfelt of de klachten door de overgang komen of een andere oorzaak hebben
Je wilt weten of lokale hormoontherapie een optie is voor jouw situatie

Een gynaecoloog kan beoordelen of de terugkerende blaasontstekingen hormonaal zijn, andere oorzaken uitsluiten en een behandelplan opstellen. Bij FemmePrex kun je terecht bij een gespecialiseerde gynaecoloog voor vaginale droogheid en andere urogenitale overgangsklachten. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je in aanmerking wilt komen voor gedeeltelijke vergoeding via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over blaasontstekingen en de overgang

Waarom krijg ik steeds een blaasontsteking na de overgang?

Terugkerende blaasontstekingen na de overgang hebben een hormonale oorzaak. Dalend oestrogeen maakt het slijmvlies van de blaas en urethra dunner en kwetsbaarder, vermindert de beschermende lactobacillen en verstoort de pH-balans. Daardoor kunnen bacteriën makkelijker de blaas binnendringen. Een antibioticakuur lost de infectie op maar herstelt het slijmvlies niet. Daardoor blijft de vatbaarheid voor nieuwe infecties bestaan en komt de blaasontsteking terug.

Helpt lokale hormoontherapie tegen terugkerende blaasontstekingen?

Ja, lokale oestrogeentherapie kan terugkerende blaasontstekingen na de overgang significant verminderen. Het herstelt het slijmvlies van de vagina en urethra, normaliseert de pH-balans en ondersteunt de terugkeer van beschermende lactobacillen. Lokale hormoontherapie werkt het best bij vrouwen na de menopauze waarbij de oestrogeenproductie structureel laag is. Een gynaecoloog beoordeelt of het passend is voor jouw situatie.

Wat is het verschil tussen een blaasontsteking en vaginale droogheid?

Beide klachten hebben dezelfde hormonale oorzaak maar zijn niet hetzelfde. Een blaasontsteking is een bacteriële infectie van de blaas met symptomen zoals branderig plassen, verhoogde aandrang en troebele urine. Vaginale droogheid is het gevolg van dunner en droger worden van de vaginale slijmvliezen en geeft klachten zoals jeuk, branderigheid en pijn bij het vrijen. De twee kunnen naast elkaar voorkomen en worden beide behandeld met lokale oestrogeentherapie.

Kan ik blaasontstekingen voorkomen zonder antibiotica?

Leefstijlmaatregelen kunnen de kans op blaasontstekingen verminderen maar lossen de onderliggende hormonale oorzaak niet op. Voldoende drinken, plassen na seks en ademend ondergoed helpen. Lokale hormoontherapie pakt de hormonale oorzaak aan en is daarmee de meest effectieve preventieve behandeling bij terugkerende blaasontstekingen na de overgang.

Hoe lang duurt het voordat lokale hormoontherapie effect heeft op blaasontstekingen?

Het herstel van het slijmvlies door lokale oestrogeentherapie verloopt geleidelijk. De meeste vrouwen merken na vier tot acht weken verbetering van de vaginale klachten. Het effect op de frequentie van blaasontstekingen kan enkele maanden duren. Lokale hormoontherapie werkt het best als het regelmatig wordt gebruikt zoals voorgeschreven door een gynaecoloog.

Blaasontsteking en de overgang: waarom komt dit voor en wat helpt?