Opgeblazen buik tijdens de overgang: wanneer is het hormonaal?

Een opgeblazen buik tijdens de overgang is een veelvoorkomende klacht die veel vrouwen in de perimenopauze en rondom de menopauze ervaren. Een vol gevoel na het eten, winderigheid of een harde buik: de klachten zijn herkenbaar maar de oorzaak is niet altijd duidelijk.

Een opgeblazen buik tijdens de overgang heeft vaak een directe hormonale oorzaak. Dalend progesteron vertraagt de darmbeweging en oestrogeendominantie in de perimenopauze kan de galproductie verminderen, waardoor de spijsvertering trager werkt en gassen zich ophopen. Naar schatting ervaart de meerderheid van de vrouwen in de perimenopauze buikklachten in enige mate. De klachten zijn niet altijd hormonaal maar hormonen spelen bij vrouwen in de overgang vaak wel een grote rol.

In dit artikel

• Wat hormonen met je spijsvertering doen
• Hoe herken je een hormonaal opgeblazen buik?
• Is het de overgang of iets anders?
• Wat helpt en wat maakt het erger?
• Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?
• Veelgestelde vragen

Wat hormonen met je spijsvertering doen

Een opgeblazen buik tijdens de overgang heeft niet één maar drie hormonale oorzaken die elkaar kunnen versterken.

Progesteron en de darmbeweging

Progesteron heeft een remmend effect op de spiercellen van de darm. Bij voldoende progesteron zijn er minder kneed- en stuwbewegingen in de darmen, liggen de darmen stiller en kan er meer fermentatie plaatsvinden. In de perimenopauze daalt progesteron sneller dan oestrogeen. Die daling vertraagt de darmbeweging, waardoor voedsel langer in de darmen blijft en meer gassen worden gevormd.

Oestrogeendominantie en galproductie

Als progesteron sneller daalt dan oestrogeen ontstaat er tijdelijk oestrogeendominantie. Oestrogeen beïnvloedt de galproductie: een overschot aan oestrogeen kan de galproductie verminderen. Gal is essentieel voor een goede spijsvertering, met name voor de vertering van vetten. Minder gal betekent een tragere spijsvertering, meer gasvorming en een opgeblazen gevoel.

Vochtretentie

Hormonale schommelingen tijdens de overgang kunnen de vochtbalans in het lichaam beïnvloeden. Het lichaam kan meer vocht vasthouden, wat leidt tot een opgezette buik die niet alleen door gasvorming maar ook door vochtophoping wordt veroorzaakt.

Hoe herken je een hormonaal opgeblazen buik?

De drie hormonale mechanismen die een opgeblazen buik veroorzaken geven elk een iets ander patroon van klachten. Dat patroon kan helpen om te begrijpen welk mechanisme bij jou een rol speelt.

Trage darmen door dalend progesteron

Als dalend progesteron de darmbeweging vertraagt, merk je dat aan constipatie of een verminderde stoelgang, een aanhoudend vol gevoel in de buik, veel winderigheid en een buik die in de loop van de dag steeds meer opzwelt. De klachten zijn vaak het ergst aan het einde van de dag.

Trage spijsvertering door oestrogeendominantie

Als verminderde galproductie de spijsvertering vertraagt, merk je dat vooral na het eten van vette of zware maaltijden. De buik zwelt snel op na het eten, je hebt een vol en zwaar gevoel in de bovenbuik en de vertering duurt langer dan normaal. Soms gaat dit gepaard met misselijkheid of een opgeblazen gevoel direct na de maaltijd.

Vochtretentie

Als vochtretentie de oorzaak is, voelt de buik strak en gespannen aan zonder veel winderigheid. De zwelling is diffuus en gaat soms gepaard met een opgeblazen gevoel in handen, benen of enkels. De klachten kunnen per dag sterk wisselen afhankelijk van de hormoonschommelingen.

Timing als extra aanwijzing

Ongeacht welk mechanisme speelt, is timing een bepalende factor. Klachten die samenhangen met de cyclus of verergeren in de perimenopauze wijzen sterk op een hormonale oorzaak. Als een opgeblazen buik ook gepaard gaat met andere overgangsklachten zoals opvliegers, stemmingswisselingen of slaapproblemen, is een hormonale oorzaak waarschijnlijker.

Is het de overgang of iets anders?

Niet elke opgeblazen buik bij vrouwen in de overgang heeft een hormonale oorzaak. Het is belangrijk om andere oorzaken uit te sluiten, zeker als de klachten aanhouden of niet samenhangen met de cyclus of andere overgangsklachten.

Prikkelbaredarmsyndroom

Prikkelbaredarmsyndroom, ook wel PDS, geeft klachten die sterk lijken op een hormonaal opgeblazen buik: een opgeblazen gevoel, wisselende stoelgang, buikpijn en winderigheid. Het verschil is dat PDS-klachten niet cyclisch zijn en niet verbeteren na de menopauze. Stress is een bekende trigger bij PDS. Bij vrouwen in de overgang kunnen PDS-klachten verergeren door de hormonale schommelingen, waardoor het onderscheid moeilijker te maken is.

Voedselintolerantie

Lactose-intolerantie en glutenintolerantie kunnen een opgeblazen buik veroorzaken die sterk lijkt op hormonale buikklachten. Een aanwijzing is dat de klachten direct samenhangen met specifieke voedingsmiddelen en niet met de cyclus of hormoonschommelingen. Een eliminatiedieet kan helpen om dit te onderzoeken.

Schildklierproblemen

Een traag werkende schildklier vertraagt de stofwisseling en daarmee ook de spijsvertering. Dit kan leiden tot constipatie en een opgeblazen gevoel. Via bloedonderzoek kan een arts de schildklierwaarden controleren.

Wanneer verder onderzoek nodig is

Een opgeblazen buik die gepaard gaat met onverklaard gewichtsverlies, bloed bij de ontlasting, aanhoudende buikpijn of koorts is een reden om een arts te raadplegen om ernstigere oorzaken uit te sluiten.

Wat helpt en wat maakt het erger?

Bij een hormonaal opgeblazen buik tijdens de overgang is de aanpak gericht op het verminderen van triggers en het aanpakken van de onderliggende hormonale oorzaak.

Wat het erger maakt

• Gasproducerende voedingsmiddelen zoals koolsoorten, peulvruchten en uien
• Koolzuurhoudende dranken, alcohol en cafeïne
• Grote maaltijden die een trage spijsvertering extra belasten
• Stress, wat de aanmaak van cortisol verhoogt en de darmwerking verder verstoort
• Slaaptekort, wat hormonale schommelingen en daarmee de buikklachten versterkt

Wat helpt

• Regelmatige beweging stimuleert de darmbeweging en vermindert vochtretentie
• Kleine maaltijden verspreid over de dag belasten de spijsvertering minder
• Voldoende water drinken ondersteunt de spijsvertering en vermindert vochtretentie
• Een vezelrijk voedingspatroon ondersteunt de darmbeweging, maar bouw vezels geleidelijk op want te snel veel vezels toevoegen kan gasvorming juist verergeren

Hormoontherapie

Hormoontherapie pakt de onderliggende oorzaak aan door de hormoonspiegels te stabiliseren. Dit kan de darmbeweging normaliseren, de galproductie ondersteunen en vochtretentie verminderen. Voor een volledig overzicht van behandelopties verwijzen we naar de pagina over opgeblazen gevoel tijdens de overgang.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Een opgeblazen buik tijdens de overgang is in de meeste gevallen een tijdelijke klacht die samenhangt met hormonale schommelingen. Toch zijn er situaties waarin het verstandig is om een arts te raadplegen. Het is verstandig om hulp te zoeken als:

• De klachten aanhouden ondanks leefstijlaanpassingen
• Een opgeblazen buik gepaard gaat met onverklaard gewichtsverlies
• Er bloed bij de ontlasting zit
• De buikpijn aanhoudend of ernstig is
• De klachten niet samenhangen met de cyclus of overgangsklachten
• Je wilt weten of de klachten hormonaal zijn of een andere oorzaak hebben

Een gynaecoloog kan via bloedonderzoek beoordelen of hormonen een rol spelen en of hormoontherapie een optie is. Bij FemmePrex kun je terecht bij een gespecialiseerde gynaecoloog voor opgeblazen gevoel en andere overgangsklachten. Een verwijzing van je huisarts is aan te raden als je in aanmerking wilt komen voor gedeeltelijke vergoeding via je zorgverzekering.

Veelgestelde vragen over een opgeblazen buik tijdens de overgang

Hoe lang duurt een opgeblazen buik tijdens de overgang?

De duur verschilt per vrouw en hangt samen met het verloop van de overgang. In de perimenopauze, wanneer de hormoonschommelingen het sterkst zijn, kunnen buikklachten het meest uitgesproken zijn. Bij veel vrouwen nemen de klachten af nadat de hormoonspiegels na de menopauze stabiliseren. Dat kan enkele maanden tot jaren duren. Zonder behandeling of leefstijlaanpassingen kunnen de klachten langer aanhouden.

Helpt hormoontherapie tegen een opgeblazen buik tijdens de overgang?

Hormoontherapie kan een opgeblazen buik tijdens de overgang verminderen door de hormoonspiegels te stabiliseren. Dit kan de darmbeweging normaliseren, de galproductie ondersteunen en vochtretentie verminderen. Of hormoontherapie passend is hangt af van de individuele situatie en medische voorgeschiedenis. Een gynaecoloog beoordeelt dit samen met je.

Wat is het verschil tussen een opgeblazen buik door de overgang en PDS?

Een hormonaal opgeblazen buik hangt samen met de cyclus of overgangsklachten en verbetert doorgaans na de menopauze. Bij PDS zijn de klachten niet cyclisch en verbeteren ze niet na de menopauze. Stress is een bekende trigger bij PDS. Bij vrouwen in de overgang kunnen beide tegelijk voorkomen, wat het onderscheid moeilijker maakt. Een arts kan helpen om de oorzaak te bepalen.

Waarom is mijn buik 's avonds meer opgeblazen dan 's ochtends tijdens de overgang?

Een opgeblazen buik neemt gedurende de dag toe doordat gasvorming en vochtretentie zich ophopen. Bij trage darmen door dalend progesteron accumuleert gas in de loop van de dag. Bovendien beïnvloeden maaltijden de gasvorming: elke maaltijd voegt potentieel extra gas toe aan al trager werkende darmen. 's Ochtends heeft het lichaam een nacht gehad om te herstellen, waardoor de buik dan minder opgeblazen aanvoelt.

Kan een opgeblazen buik al voor de menopauze optreden?

Ja. In de perimenopauze, de fase voorafgaand aan de menopauze, kunnen hormonale schommelingen al leiden tot buikklachten. Progesteron daalt in de perimenopauze sneller dan oestrogeen, waardoor oestrogeendominantie en de bijbehorende spijsverteringsklachten al kunnen optreden terwijl de menstruatie nog niet gestopt is. Sommige vrouwen merken buikklachten zelfs als een van de eerste tekenen dat de overgang begint.

Bronnen

1. International Menopause Society: "Gastrointestinal symptoms and menopause"
2. Dutch Menopause Society
3. Allways Healthy: "Progesteron en darmbeweging"