Kom je aan door de overgang? Onze gynaecoloog over afvallen en hormonen

Je eet hetzelfde als altijd, maar toch komen de kilo's er langzaam bij. Je broek zit strakker, vooral rond je buik, en je begrijpt niet wat er veranderd is. Het is een klacht die gynaecoloog Henk Oosterhof veel hoort in de spreekkamer.

"Ik eet nog hetzelfde en ik kom toch aan," zeggen veel vrouwen. Dat klopt, legt hij uit. Maar de verklaring is anders dan de meeste vrouwen denken. Het ligt niet zozeer aan de overgang zelf, maar aan iets wat er parallel aan gebeurt in je lichaam.

In dit artikel legt Henk Oosterhof, gynaecoloog bij FemmePrex, uit wat er echt gebeurt en wat je eraan kunt doen.

Kom je aan door de overgang?

Veel vrouwen gaan ervan uit dat de overgang de directe oorzaak is van gewichtstoename. Maar dat klopt niet helemaal, zegt gynaecoloog Henk Oosterhof. "Uit onderzoek blijkt dat gewichtstoename tijdens de overgang eigenlijk niet direct door de overgang komt."

Wat er wel gebeurt is sarcopenie: het geleidelijke verlies van spierweefsel dat optreedt naarmate je ouder wordt. Spierweefsel verbrandt meer calorieën dan vetweefsel. Als je spiermassa afneemt, verbrandt je lichaam bij hetzelfde gewicht minder calorieën. "Je eet evenveel calorieën, maar je verbrandt er minder," legt Oosterhof uit. "Dus eigenlijk is de enige oplossing minder eten en meer bewegen."

Dit verklaart waarom vrouwen in de overgang aankomen zonder dat hun eetpatroon is veranderd. Het is niet de overgang zelf die de caloriebalans verstoort, maar de veranderende verhouding tussen spier- en vetweefsel die met veroudering samenhangt.

Wat hormonen wel doen met je vetopslag

Hoewel de overgang niet de directe oorzaak is van gewichtstoename, spelen hormonen wel een rol in hoe en waar je lichaam vet opslaat.

Door de daling van oestrogeen verandert de vetdistributie in het lichaam. Waar vrouwen voor de overgang vet vooral opslaan op de heupen en dijen, verschuift dit tijdens en na de overgang naar de buikstreek. Dit buikvet, ook wel visceraal vet genoemd, is niet alleen een cosmetisch probleem. Visceraal vet is metabolisch actief en hangt samen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten en diabetes type 2.

Dalend oestrogeen beïnvloedt ook de insulinegevoeligheid, waardoor het lichaam koolhydraten anders verwerkt. Dit kan bijdragen aan een gevoel van een trage stofwisseling, ook als de totale calorie-inname niet is veranderd.

Kortom: de overgang veroorzaakt niet direct gewichtstoename, maar beïnvloedt wel waar vet zich ophoopt en hoe je lichaam omgaat met voeding.

Wat helpt als je wilt afvallen tijdens de overgang

De oplossing is simpeler dan veel vrouwen denken, maar vraagt wel discipline. Henk Oosterhof is er duidelijk over: "De enige oplossing is minder eten en meer bewegen."

Maar meer bewegen betekent in dit geval niet alleen cardio. Juist krachttraining is belangrijk omdat het helpt om spiermassa op te bouwen en te behouden. Meer spiermassa betekent een hogere calorieverbranding, ook in rust. Dat pakt de onderliggende oorzaak van gewichtstoename aan: het verlies van spierweefsel door veroudering.

Daarnaast helpt het om bewust te kijken naar je voedingsinname. Niet per se minder eten, maar anders eten. Voldoende eiwitten zijn belangrijk voor het behoud van spiermassa. Eiwitrijke voeding zoals vis, peulvruchten, eieren en magere zuivel ondersteunt het herstel van spierweefsel na het sporten.

Tot slot is het beperken van alcohol en bewerkte voedingsmiddelen zinvol, niet alleen voor gewicht maar ook voor andere overgangsklachten zoals opvliegers en gewrichts- en spierpijn.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken?

Gewichtstoename tijdens de overgang is voor veel vrouwen frustrerend, zeker als leefstijlaanpassingen weinig effect lijken te hebben. Het is verstandig om contact op te nemen met een arts als:

• Je ondanks aanpassingen in voeding en beweging blijft aankomen
• De gewichtstoename gepaard gaat met andere klachten zoals vermoeidheid, opvliegers of stemmingswisselingen
• Je twijfelt of hormonale veranderingen een rol spelen
• Je buikvet snel toeneemt zonder duidelijke verklaring

Gewichtstoename tijdens de overgang heeft vaak meerdere oorzaken tegelijk. Een gynaecoloog kan samen met jou kijken wat er speelt en welke aanpak het beste past bij jouw situatie.

Last van gewichtstoename tijdens de overgang?

Bij FemmePrex begeleiden onze gynaecologen vrouwen bij overgangsklachten, waaronder gewichtstoename en veranderingen in lichaamssamenstelling. Tijdens een consult brengen we je klachten en persoonlijke situatie in kaart en stellen we een behandelplan op dat past bij jouw lichaam en levensfase. Je hebt geen verwijzing nodig en binnen 14 dagen kun je terecht.

Veelgestelde vragen over afvallen in de overgang

Kom je aan door de overgang?

Niet direct. Gewichtstoename hangt samen met het verlies van spierweefsel dat optreedt naarmate je ouder wordt, niet met de overgang zelf. Minder spierweefsel betekent een lagere calorieverbranding, waardoor je aankomt ook als je eetpatroon niet verandert.

Waarom kom ik aan rond mijn buik tijdens de overgang?

Door de daling van oestrogeen verandert de vetdistributie in het lichaam. Waar vet voor de overgang vooral op heupen en dijen werd opgeslagen, verschuift dit tijdens de overgang naar de buikstreek. Dit heeft te maken met hormonale veranderingen die de vetopslag beïnvloeden.

Wat helpt tegen gewichtstoename tijdens de overgang?

Krachttraining om spiermassa op te bouwen en te behouden, voldoende eiwitten in je voeding en een bewuste calorie-inname. Meer spiermassa betekent een hogere calorieverbranding, ook in rust.

Helpt hormoontherapie bij afvallen tijdens de overgang?

Hormoontherapie is niet bedoeld als behandeling voor gewichtstoename. Het kan wel de vetdistributie beïnvloeden door oestrogeen aan te vullen, maar lost het onderliggende probleem van spierafname niet op. Een gynaecoloog kan beoordelen of hormoontherapie bij jouw situatie past.

Waarom werkt afvallen moeilijker tijdens de overgang?

Omdat je stofwisseling vertraagt door het verlies van spiermassa. Je lichaam verbrandt minder calorieën bij hetzelfde gewicht dan vroeger. Dat maakt afvallen moeilijker, maar niet onmogelijk.